Dende a fiestra

Ao pé da estatua de Curros

Monumento a Curros Enríquez no Areal de Vigo.

Monumento a Curros Enríquez no Areal de Vigo. / Eli Regueira

Gústame pasear entre árbores e xardíns. Se vexo unha fonte que mana, a súa frescura invade o meu espírito. Fágome cómplice do seu canto e esa serenidade consegue que a melodía invada as miñas ganas de ser libre.

Unha mañá paseaba pola Alameda e achegueime aos xardíns do Areal que están ao seu lado. Acababa de chover non había moito. Fun andando paseniño e, tras secar un banco cun pano, sentei ao pé do monumento de 1911 que a cidade de Vigo lle adicou ao poeta Curros Enríquez. Fitei o seu rostro e sentín de preto os versos do escritor rebelde que, con Rosalía e Pondal, formou parte do Rexurdimento da poesía galega e, xa que logo, da brillantez do noso idioma. Faleille cos ollos tras a máscara que agocha uns rostros ateigados de incertezas. E como me ocorre sempre que me achego a Curros, sentín a ollada limpa deste poeta xusticeiro, seguro de que foi, como teño lido, unha das primeiras voces civís da poesía europea do século XIX. Unha voz que non dubidou en denunciar e fustrigar aqueles abusos dos poderosos. Porque, como di o profesor Alonso Montero, “para Curros o cidadán o é todo. Polo tanto cando a cidade está contaminada, non hai que refuxiarse no horto particular, lonxe das barafundas, alleo á contaminación: hai que loitar contra ela, e, se un é poeta, chegou a hora de poñer o canto ao servizo da cidade”. Sabias palabras.

Concordo co estimado profesor. Cada vez que estou fronte á estatua, percibo a ollada do poeta dun xeito limpo e directo. O poeta de combate que lle deu á poesía galega unha dimensión cívica case descoñecida. O poeta, Curros Enríquez, cun talento extraordinario asumiu moitos riscos por facer do seu discurso algo auténtico e rebelde nunha sociedade caciquil, tanto no civil como no eclesiástico. Non debemos esquecer que fustrigou nidiamente a igrexa e, xa que logo, sufriu duros ataques por parte dela. Isto indica, moi claramente, o comportamento cívico e ético do poeta. Foi, sen dúbida, a voz dos campesiños, tan explotados, de vidas inxustas, cos foros, coa emigración, os trabucos, a miseria e o caciquismo imperante na época. Galicia foi sempre a súa musa e non soportou endexamais as inxustizas que o pobo sufriu por parte das clases poderosas e da igrexa. Esa Galicia, cos seus graves problemas económicos e sociais, está presente decontino na súa poesía de carácter xenuíno e esencialmente galego.

De aí a súa poesía comprometida que tantos problemas lle produciron: exilio en Londres, condena ao seu primeiro poemario Aires da miña terra por conter -dixeron- páxinas aldraxantes para varios dogmas da relixión católica, multas a certas publicacións, éxodos, etc.

Dende hai ben tempo, síntome acompañado polos poetas, homes e mulleres, que fan da poesía un acto moral auténtico, ademais do puramente literario. Os poetas son voz que sacode. Son palabra en voz alta que pode irritar – e fan ben que irriten-, pero que, tamén, acariñan e abrigan estados de ánimo. Nada é excluínte. Os poetas posúen a capacidade de espertar os sentidos en calquera dirección.

Os paseos que daba eu nese tempo, máis escuro que gris por mor dun becho que me consumía sen piedade, leváronme despois daquela mañá á estatua de Curros algunhas veces máis. No meu bolso, un libro do poeta celanovés coa súa poesía galega completa, nunha interesante edición de Carlos Casares. E ao pé da imaxe deste enorme literato inconformista, cuxa conduta moral presidiu a súa vida, lía eu os seus poemas, consciente de que estaba sendo acompañado pola palabra cálida dun escritor de firmes e fondas conviccións que intentou impoñer a unha realidade case sempre hostil e contraria aos seus ideais. A súa poesía dábame forza, transmitíame a enerxía necesaria que eu precisaba para saír das tebras. E saín, claro que saín dese pozo negro que chegou a minar os meus sorrisos e proxectos. A poesía de Curros axudoume a derrubar muros.

Remato cun parágrafo que escribín un día no meu diario, despois de abandonar a estatua do poeta.

“E mentres comeza a chuviscar sobre nós, érgome do banco sen deixar de mirar os seus ollos. Daquela, creo escoitar en voz baixa uns versos lidos un día. A medida que me vou afastando van perdendo forza pero xa se instalaron en min e, unha vez máis, síntome recompensado pola voz poética do mestre.

¡Qué triste está a aldea,

qué triste e qué sola!

A terra sin frutos, a feira sin xente,

sin brazos o campo,

sin nenos a escola,

sin sol o hourizonte, sin fror a semente!

 

A pedra i as nubes

a sembra arrasando,

agoiran un ano de fame sombría;

sin pan os labregos,

nin herba pró gando,

¿qué vai a ser deles na crúa invernía?

 

Manadas famentas

de lobos montesos

baixaron das chouzas na noite calada,

e postos en ringla,

cos ollos acesos,

acenan dos probes prá porta pechada…

 

Mociños honrados

de sangue bravía,

si o mal dos petrucios non fordes alleos,

librádeos da morte,

¡facei montería

nos lobos da terra, nos lobos dos ceos!”