Alteracións ou impactos nos castros dezaos (V)

A destrucción do Castro de Santiso

O uso de maquinaria e maila parcelaria arrasárono de tal xeito que é imposible unha reconstrución mesmo virtual

20.04.2014 | 01:15

Cada vez que se arrasa un castro queda marcado un borrón no noso libro da Historia, porque estes asentamentos, situados no tempo entre a Prehistoria e a Historia, gardan no seu interior os rexistros das formas de vida que lles tocou desenvolver a aqueles singulares habitantes da Galicia primitiva. A destrución dun castro é de moi díficil xustificación pero iso, desgraciadamente, non impide que teñamos bastantes casos na comarca. O Castro de Santiso (Lalín) é un exemplo que se remonta moito atrás no tempo e o grao de destrución é tan elevado, que non é posible facer unha reconstrución, aínda tan só virtual.

A penas quedan indicios da existencia do Castro de Santiso no terreo, a non ser un débil terraplén polo lado ESE e a dispersión de cerámicas pola croa adiante, que nos permiten determinar a área de ocupación do castro. Para chegar a un estado como o actual tiveron que pasar moitas cousas ao longo do tempo e podémolas periodizar en dúas fases: A que corresponde ás prácticas agrícolas tradicionais e a que ven trala mecanización do campo, seguida da primeira concentración parcelaria aprobada no concello de Lalín arredor do ano 1988 (concentracións de Méixome e Santiso).

Durante o período da agricultura tradicional o castro estaba afectado polo minifundismo e dividido en varias parcelas (leiras) que foron cultivadas polo sistema de "rotación dos agros" (cultivos alternativos por anos). Estas practicas agrícolas foron bastante conservacionistas, porque o laboreo do solo realizábase con arado común tirado por vacas e complementábase co traballo manual "á sacha". A existencia de varias parcelas dentro da croa, delimitadas por marcos, tamén obrigaba aos seus propietarios a manter o espazo agrícola sen cambios (non se podían cerrar as fincas e había que respectar os pasos de sevidume). Os propietarios destas parcelas non podían variar as condicións de uso: "Ao agro un ano tocáballe millo, ao seguinte centeo..., pero todos tiñan que botar o mesmo cultivo, senón non había por onde pasar".

No contexto agrícola tradicional o castro non sufriu grandes modificacións pero, tamén, hai que ter en conta que pola súa morfoloxía presentaba diferencias notorias con respecto a outros castros do contorno. Este era un asentamento de chaira, parecido ao de Filgueira (Pena da Cunca), con estruturas simples e sen que se notara na paisaxe como un lugar destacado. Todo apunta a que fora un castro, posiblemente, rodeado por unha o varias liñas de "sebes" (valo formado con estacas, ramas e varas entrelazadas que serven de cerca) colocadas sobre unha gabia e cun foxo perimetral externo, como primeira liña de protección. A conservación destas estruturas defensivas obrigaba aos habitantes do castro a un traballo continuado, especialmente a "sebe" que, ao ser de madeira e estar exposta ás inclemencias do tempo, duraba poucos anos.

Un castro de "calvelo"

O castro de Santiso estaba ubicado dentro do frondoso bosque caducifolio, a carballeira, que proporcionaba abundante madeira para a construcción de sebes e para a súa reposición, cando era necesario. A madeira era o recurso máis cercano e abundante do que dispoñían os castrexos daquel lugar, no que se atopaba unha das carballeiras máis grandes da zona debido as súas condicións orográficas, climáticas e edafolóxicas. A deforestación do bosque (carballeira) do contorno do castro cumpriu con varias funcións: proporcionou combustible (leña para as lareiras), permitiu a conquista de terras para a agricultura, empregouse na construcción de sebes para protección do poboado, etc.

As condicións ambientais da chaira de Santiso, enmarcada polo arroio de Lamas ao NO e o de Laxe ao SE, a unha altura media de 550 metros, ideal para o desenvolvemento da carballeira, condicionaron totalmente este asentamento castrexo, que se adaptou a esta situación distinta a de aqueles castros situados en ladeiras, cima de outeiros, remate de lombas, etc. O castro de Santiso era, polos condicionantes do medio, diferente dos que se atopaban polos seus arredores (Méixome, Noceda, Anzo, Madriñán, Bendoiro, etc.)

Ata a mecanización do campo o castro de Santiso, de reducidas estrutruras (gabias formadas por un muro de terra e un foxo), mantívose nun estado de conservación aceptable, pese a existencia dun "camiño de carro", en realidade un Camiño Real (CR) que pasaba a carón do recinto polo lado NO, pero esta situación mudou unha vez que os tractores empezaron a labrar as terras a maior profundidade. "A primeira vez que metemos un tractor para arar a finca que tiñamos no castro, quedamos sorprendidos porque, nunha desas, o arado levantou dúas pedras grandes e dabaixo delas había cacharros de barro con cinzas dentro. Pensamos que podía ser un tesouro e miramos ben, levantando as pedras á man, pero non atopamos nada máis en especial. Puxemos as pedras no seu sitio e tapamos todo, deixándoo como estaba, antes de continuar co traballo". A maquinaria permitiu realizar traballos máis profundos e isto afectou aos restos arqueolóxicos enterrados, que empezaron a sair á superficie, iniciando o seu proceso de alteración.

O Camiño dos Casteláns

O uso de maquinaria durante varios anos incrementou os danos ao xacemento pero o peor chegou coa concentración parcelaria dos anos 90, a primeira que se levou a cabo no concello. Cambiou o parcelario na zona do Castro, pasando de seis fincas a tan só unha e isto repercutiu, de inmediato, na eliminación dos lindeiros. A nova finca estaba lista para novas agresións con tractores da maior potencia e, tanto o camiño de carro, que bordeaba o castro, como os restos de gabias, desapareceron ao instante. Con respecto ao "camiño de carro", que pasaba a carón do castro, convén aclarar que, en realidade, tratábase do antigo Camiño Real que viña desde Ponte Vilariño, pasando por O Castelo, Palmou, Bermés, Santiso, Bendoiro, ata enlazar en Prado co Camiño Real Ourense-Santiago. Localmente, era coñecido polo "Camiño dos Casteláns": "Por detrás do castro pasaba o Camiño dos Castellanos, que aínda daba unha pequena volta para non meterse nel. A concentración parcelaria desfíxo o castro e o camiño". Onde houbo un "castro de chaira" quedou, o seu sitio, convertido nunha leira grande adecuada para cultivos intensivos ou para facer nela unha pradería, en función das nedesidades do momento.

Desapareceu o castro de Santiso, pero na memoria dalgúns veciños sempre se recordará algo: "Cando eramos rapaces andabamos polas fincas do castro e alí aparecían pedriñas redondeadas, que nos servían para xogar. Habíaas de varios tamaños e podíanse escoller as que nos parecesen mellores".

Compartir en Twitter
Compartir en Facebook

Deportes Deza

El San Payo A Estrada se luce este fin de semana

El San Payo A Estrada se luce este fin de semana

El Club Deportivo San Payo a Estrada se lució este fin de semana gracias a la...

Rafael Cuiña visita al C.D. Lalín antes de iniciar la temporada

Rafael Cuiña visita al C.D. Lalín antes de iniciar la temporada

| El alcalde lalinense Rafael Cuiña se acercó ayer al entrenamiento del C.D....

El Lalinense pasa a cuartos en la Copa

El Lalinense pasa a cuartos en la Copa

Vence al Luceros en un partido que se decidió en la prórroga - Arón anotó 14 goles

El CD Lalín homenajea a Ana Mouriño

El CD Lalín homenajea a Ana Mouriño

La trabajadora llevaba trece años a cargo de la lavandería del club

"Haremos un buen papel este año"

"Haremos un buen papel este año"

"La clasificación nos colocará donde lo merezcamos, según el nivel de entrenamientos"

Calendario laboral y escolar 2016/2017

Calendario laboral 2017 en Galicia

Calendario Laboral 2017 en Galicia

Aquí tienes a tú disposición todos los días festivos en  Vigo y en Galicia , así como el Calendario escolar 2016/2017 .

 

 

Deza-Tabeirós-Montes

La ACOE apuesta por fijar en el calendario una segunda feria de oportunidades, en la alameda

La ACOE apuesta por fijar en el calendario una segunda feria de oportunidades, en la alameda

-Realizará una encuesta entre los socios para conocer si hay interés y establecer una fecha para...

Antonio Viñas Otero: "Que el minifundismo siga presente es un problema que se arrastra hace siglos"

Antonio Viñas Otero: "Que el minifundismo siga presente es un problema que se arrastra hace siglos"

"El legado de los hidalgos del siglo XVII permanece en Deza por sus pazos"

Lalín recurrirá a cisternas para garantizar el suministro de agua y descarta decretar cortes

Lalín recurrirá a cisternas para garantizar el suministro de agua y descarta decretar cortes

El gobierno convoca un "gabinete de crisis", con reuniones semanales con Espina y Delfín -Por...

Bañadores en O Regueiriño

Bañadores en O Regueiriño

El campamento del BM Lalín goza con el agua

La Xunta "recomendó" no regar las zonas verdes

Alonso aprovechó su comparecencia de ayer para replicar al Partido Popular sobre sus...

Enlaces recomendados: Premios Cine