Membros de comisións de festas temen que desaparezan na Galicia e denuncian: «O primeiro ano insultábannos, agora xa pasamos»

Son as 10.30 horas e tras varios días coas mañás mornas por mor da brétema, xusto ese sábado o sol taladra os poros. De cheo no Camiño de Santiago, sobre o pó da denominada Ruta da Auga en Chapela (Redondela), dúas mulleres comezan a súa xornada como colaboradoras da Comisión de Festas da parroquia. O seu labor é persuadir á veciñanza para unha aportación económica para a verbena. Van de casa en casa pedindo como 'manda' a tradición galega dende hai décadas.

O barrio polo que empezan é o de Cidadelle, inzado de casas unifamiliares con ollos namorados sobre a ría de Vigo. Comezan a timbrar nas primeiras vivendas e no resón só hai baleiro. «Se non están, deixámoslles un papeliño», explica Patricia Estévez. O documento explica que pasou a comisión e que, se desexan colaborar cos festexos, poden chamalas para concretar unha cita e realizar a aportación.

«Sempre imos con moito ánimo, con moi boa cara», comenta a chapelana cun sorriso que procura non desfiar nunca inda que as manden a berros «ir por aí». «Teño que facer así, sorrir, se non, afúndome», conclúe.

Patri non vai soa, acompáñaa a súa filla, Carmen Álvarez. As dúas colaboran co Círculo Cultural de Chapela, entidade encargada nos últimos anos de levar adiante as dúas festas patronais da parroquia: a da Virxe do Carmen (estes días de xullo) e a de San Fausto, no outono.

Ambas as dúas comezaron hai cinco anos nesta tarefa nun momento que case supón a morte das verbenas na parroquia pola desfeita da anterior comisión.

«O primeiro ano foi difícil, levabamos unhas broncas tremendas»

Comezaron canda elas tres grupos pedindo polas casas pero as fichas deste dominó festeiro foron caendo e só elas persisten. Recoñecen que foi complicado transitar un camiño de brasas sobre todo verbais. «O primeiro ano foi difícil -lembra Patri-; levabamos unhas broncas tremendas, puxéronnos de volta e media. Era complicadísimo, insultábannos; agora xa pasamos. Digan o que digan xa non nos afecta».

Seguir non é doado. Levo media hora con elas e só abriron a porta en tres casas. Comezo a comprender o ardua que é esta tarefa. Cando unha veciña ou veciño entrega un donativo, dependendo da cantidade facilitan uns papeliños de cores como resgardo da participación. A mínima cantidade que aceptan é un euro. Noutras comunidades das contornas hai veciños que entregan céntimos.

Traer a Panorama... pero sen aportar un euro

«A xente dinos que traiamos a Panorama, o Combo Dominicano... Pero iso é un pastizal. Traemos o que podemos dentro das nosas posibilidades para non quedar empeñados. Iso é superimportante. Se a xente non dá non se pode facer a festa», avisa a chapelana Patri.

Cando días despois falo con Roberto Giráldez, presidente da Comisión de Festas Patronais na Honra de Santa Eulalia en Alcabre, Vigo, este pon os números sobre o tapete. «Este ano tivemos un orzamento de 60.000 euros. O caché dunha orquestra mediana hoxe en día anda nuns 10.000 ou 12.000 euros. Se a túa festa é en xullo, un mes alto porque hai festas en todas partes, o custo de traer grupos é maior que se fora en xuño ou setembro», aclara.

Só dúas persoas para pedir: «Precisamos máis voluntarios»

No caso desta parroquia de Alcabre, son 14 os colaboradores que recaudan diñeiro entre os veciños. En Chapela, con só dúas persoas, a tarefa é titánica nestas dúas mulleres miúdas ás que lles salva o seu carácter afable. «Precisamos máis voluntarios. Chapela parece pequena pero é grande, hai moitos camiños con subidas e baixadas. Os meus xeonllos xa se van queixando», avisa Patri.

Ao terceiro camiño que teño que subir abrasada, dubido se retirar o chapeu. Teño o cabelo esmagado pola suor; pero o que peor levo é que as cancelas persistan pechadas. «É desmoralizante que non che abran a porta cando escoitas pasos; ás veces abren e din que non participan pero despois velos na festa; outros só dan uns céntimos. Eu penso que é descoñecemento. Se souberan o que custa facela, penso que farían máis aportación», sinala Roberto Giráldez.

No seu corazón e no de Patri, un euro dunha familia con economía limitada vale un ouro, simboliza o esforzo pola festa, pola comunidade. Tamén comparten os dous a comprensión da simboloxía da verbena e o medo a perdela.

«Nós -lembra Roberto- comezamos con esta comisión a principios do 2024. Houbera un parón de nove anos sen facer a festa e non había relevo na comisión. Xuntei unha panda de xente. Foi difícil por Alcabre é un barrio no que se multiplicou a poboación e parte dela non viviu as festas patronais de antes, unha tradición de case cen anos».

E se se perde? O caso de Moaña

As guirnaldas coas bandeiras dos países en papeis de cores, o arrecendo da sopa da avoa no día da festa e os primeiros 'amores' de antano; as luces de cores de agora; a música das atraccións; a parola coa veciñanza; a melodía das voces e os instrumentos das bandas, grupos, orquestras ou dj; a ledicia que levita na noite; o cheiro aos chuches nos postos; os sons que te chaman polo 'perrito piloto' e outros elementos conforman unha celebración que aínda que non che namore levas tatuada nos sentidos.

E se se perde todo isto neste tempo de mudanza continua? É o risco que afronta o centro de Moaña. A comisión das Festas do Carme anunciou xusto esta semana que non conten con ela para o ano vindeiro.

«A principal problemática, explican, é que non hai relevo xeracional. A nosa xeración [de 50 para abaixo] é máis cómoda; non ten o mesmo espírito colaborativo que se vive nas aldeas máis pequenas. Nós comezamos hai tres anos. Alguén nos propuxo sacar adiante as festas, se non perdíanse. O primeiro ano coa axuda da Igrexa e de Cáritas logramos tres parellas para pedir polas casas. Ao seguinte, xa non atopamos voluntarios. É moi sacrificado ir de porta en porta, percorrer quilómetros, aturar malas respostas...».

Ao acompañar a Patri e a Carmen, fago miñas as críticas que poidan recibir as comisións de festas. «A xente quéixase; di 'menudas orquestras!' en ton negativo, critican que non hai luces, que non hai lumes de artificio... Que queren, que poñamos o diñeiro do noso peto?», pregunta de xeito retórico un voceiro da comisión de Moaña. «O 95% dos veciños recoñece o esforzo; só é un 5% que pon a nota discordante. E de seguro que foron os que non puxeron nin un euro», critica.

Malas xogadas entre comisións

A maiores, as comisións limítrofes ás veces xóganse malas pasadas entre elas indicando que piden para a Virxe do Carme pero sen especificar de onde. «Chegas a unha casa e dinche que xa deron. Dislle que non, que che mostren o comprobante e ves que son para o Carme pero doutra parroquia. Moita xente non se dá conta e di que xa non lle queda diñeiro para nós», lamenta Patri, de Chapela.

Recaudar porta a porta non é a única forma de recaudar; tamén confeccionan os libros das festas coas aportacións dos negocios locais e ata hai ben pouco o diñeiro que poñían as atraccións. Isto último, a minguar trala morte dun home no saltamontes dunha festa en Vigo anos atrás e o incremento dos controis, seguros e permisos para gañar en seguridade.

A visión dun antropólogo: «A xente non quere complicarse a vida»

O doutor en Antropoloxía Íñigo Sánchez -un dos autores do Proxecto Palcos do Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit-CSIC) para localizar, documentar e estudar os palcos de música das verbenas en Galicia- destaca que «responder diante das autoridades pola festa fai que a xente non queira complicarse a vida». Se algo erra e unha persoa resulta ferida ou mesmo falecida, poden afrontarse a denuncias, comparecencias no xulgado ou consecuencias maiores.

Como consecuencia, sinala que «a autoxestión das festas vaise perdendo nalgunhas parroquias comezaron a profesionalizar as festas cunha externalización», pero isto tampouco garante a súa realización.

Para este experto do CSIC, hai moitos elementos que tensan esta herdanza ata escachala: a perda de poboación no rural; o aumento da burocratización da festa que implica ter unha asociación cultural; os cachés cada vez máis caros das orquestras; o choque entre xeracións con grupos de idade que entenden a verbena dunha maneira (que as bandas de música sexan as protagonistas) ou doutra (que comande o cartel unha orquestra con espectáculo e que haxa dj; ou que non falten grupos de rock ou folk) pero tamén un cambio na sociedade.

«Un maior individualismo»

«Estamos a asistir a un maior individualismo. A constitución dunha comisión de festas é algo moi particular de Galicia, da vida social nas parroquias. A xente está menos comprometida co común e máis difícil mobilizar a xente para a festa, pero tamén para limpar o monte ou para protestar porque queren poñerte unha mina preto da casa. O pasotismo é xeneralizado. Falta compromiso pero tampouco axudan o ritmo de traballo e como se está conformando a sociedad. Estamos a perder espazos de socialización comunitaria», resume Íñigo Sánchez.

Nesta edición, fito como nunca no cartel das Festas do Carme en Chapela que comezan este 24 de xullo para rematar o luns 27. Alén do fondo acartonado gris, da silueta en azul da Virxe do Carme e do neno Xesús, das actividades que tocan por cada día, vexo o esforzo de dúas mulleres e de Emilio e máis xente do Círculo Cultural Recreativo. Non sei ata cando aguantarán, se recibirán reforzos; pero sorrío como elas ante as adversidades.

Suscríbete para seguir leyendo