13 de julio de 2013
13.07.2013
CALROS SOLLA

A Coenllosa revelou os seus segredos

Capitán Gosende puxo o pé na aldea abandonada, sesenta anos despois do seu despoboamento e tras superar un vasto mar de toxo

13.07.2013 | 10:47
Capitán Gosende nas ruínas da Coenllosa.

Sesenta anos despois do seu despoboamento, o ser humano volvía poñer o pé na Coenllosa (Cotobade). Despois unha excursión anterior na que tiveran que abandonar a misión a 50 metros das ruínas e tras superar un vasto mar de toxo, seis membros de Capitán Gosende pisaban a aldea abandonada. Descolgada nunha ladeira de pronunciada pendente, suma sete ou oito construcións. Dúas aínda manteñen a xeometría do pinche. Non atoparon documentación que corroborase a pioneira viaxe espacial dun veciño que construiu unha cápsula espacial. Abofé, os ratos deran boa conta do papelorio.

19:10 horas do día 30 de xuño de 2013, sesenta anos despois do seu despoboamento, o ser humano volvía poñer o pé na Coenllosa.

Garántolles que nesta odisea o "paso" non foi pequeno para os seis da expedición: Anxo Torres, Xoán Soto, Manuel Fortes, Nacho Grande, Pedro Peón e quen escribe. O máis da humanidade gravaba as súas pisadas na praia.

Hai unhas semanas, Capitán Gosende materializaba a primeira das expedicións na procura da aldea abandonada da Coenllosa (Cotobade), localizada na aba leste do Caveiro, o "monte da Calivera".

Aquel domingo, 16 de xuño, viámonos na obriga de abandonar a nosa misión a escasos 50 metros das ruínas. Unha impenetrábel barreira de toxo, a chuvia incesante e unha néboa mesta e burleira fixéronnos desistir do empeño. Porén, naquela derrota alicerzouse o éxito colleitado na xornada do domingo 30.

O día amencera fresco, mais, así que foron avanzando as horas, os termómetros chegaron a superar os 30º (31'7º, segundo a estación meteorolóxica de Rebordelo, Cotobade). Era evidente, pois, que a excursión á Coenllosa non se ía poder realizar senón en condicións extremas.

A iso das 18:00 horas chegamos de carro até o lugar da Coutada (parroquia de Caroi). Pé en terra, avanzamos polo antigo camiño real a través da Chan do Caveiro: Fonte que Ferve, Regueiro do Moucho, Campo da Becerra, Veigas de Caramés, Pousoviño, Campo das Cordas, chaelas inundadas de Lagaceirame...

Atinxida a pista forestal, deixamos á nosa dereita o Castro Toraxe, e proseguimos a marcha cara ao sur. Percorridos uns 3 quilómetros, co fondal do foxo do lobo á nosa esquerda, demos coa referencia certa: un piñeiro senlleiro localizado a uns 200 m en liña recta do núcleo do poboado. Principiaba o tormento.

Descendemos contendo a respiración. O que tiñamos fronte a nós era un vasto mar de toxo. Pedro Peón apostilou que o mar estaba "picado". Todo ía picar aquela tarde: o sol, as moscas, o toxo, as silveiras..., as serpes? Nós ao noso: Aparta laxa que te fendo!

Mergullados na toxeira embravecida, cumpríanos unha apnea prolongada, ben por lle dar sentido á metáfora, ben por seguir o consello dos vellos: "Nin os toxos nin as estrugas pican se os tocas aguantando o alento". Coido que a nosa fe fraqueou ao pouco de comezar e a cruenta sesión de acupuntura encirrou a nosa condición de xurafaces.

O avance foi lento e calamitoso. As pugas cacharegas espetábansenos inclementes nas pernas. O instinto de supervivencia volveu as nosas extremidades insensíbeis. Conviña, así mesmo, defender os ollos, pois a matogueira espiñenta sobrepasaba amplamente as nosas cabezas. As silveiras enrodelábansenos nos nocellos, atrapallando o camiñar. As reiteradas cambadelas decote nos fixeron perder o equilibrio. Á aventura ben lle acaía o acompañamento musical de Ennio Morricone para "The Mission" (1986).

Pasadas as sete da tarde, acadamos as primeiras construcións do poboado. Baixo a fronde avesía, tapizados de hedra e brión, os muros vestixiais dunha vivenda e as súas dependencias anexas (alboios, cortes, cortellos...) recibiron os expedicionarios coa silandeira solemnidade dos templos de Angkor.

A irrefreábel curiosidade adiou o relanzo, empurrándonos ao interior daqueles casebres nos que aínda se enxergaba a boa combinación de cachote e perpiaño. Sen rastro da armazón e da cuberta, as árbores progresaban vizosas, recachadas, libres de atrancos, ocupando o espazo habitacional.

Feitas as primeiras pescudas, sentamos na procura de alento e baleiramos as reservas de auga. Xoán Soto, o fotógrafo de Capitán Gosende, dispuxo a súa cámara para inmortalizar a fazaña.

Ao respecto da fauna autóctona, A Coenllosa amosouse pródiga en moscas e moscardos. Atraídos pola pel suorenta, fomos correspondidos, equitativamente, con cadansúa nube de insectos amoladores.

Nun daqueles pardiñeiros tivemos por anfitrión un paporroibo. O paxariño, desconcertado, empolicado no alto dun valo, asexou tempo esquecido (quizais, trescentos anos) a inopinada aparición. A cada pouco, os melros advertían a selva da nosa presenza.

Amais de moscas e paxaros, batemos con dous magníficos exemplares de Vipera berus, un espécime de serpe velenosa que atopou fogar apracíbel no denso restrollo e no labirinto de reganduxas. Evitamos, malia as fotos, perturbar o seu acougo. En caso de emerxencia, a evacuación entrañaría moitísimas dificultades.

No tocante á flora e tentando esquecer os toxos e as silvas, na Coenllosa proliferan os carballos -cara ao sur do poboado medra unha nutrida carballeira-, os bridos, os estripos, os loureiros, os loureiros reais, os salgueiros e algún que outro eucalipto.

Restauradas as forzas, dedicámonos a explorar a contorna. De primeiras, cara ao sur; despois, cara ao norte, empregando cando foi posíbel os camiños, trazados en paralelo, a distintos niveis, os máis deles atuídos. Centos de metros de pedra concertada: valados, corripas enlousadas, tornamontes, socalcos, testemuñas de innúmeras horas de traballo, investidas no mantemento dunha agricultura heroica, pura subsistencia. "Canto, ai!, mudar pode longa e vetusta idade!", que diría o bardo de Ponteceso.

non habería xeito de honrar os esforzados devanceiros habilitando un inxel acceso, desbravando sen máis os carreiros que atravesan o rueiro? O roteiro do foxo do lobo acharía, xaora, aquecido complemento coa visita ao meixoeiro da Coenllosa. Á propia trampa lobeira úrxelle unha rozadura.

A aldea da Coenllosa, orientada cara ao leste, descólgase nunha ladeira fraguiza de pronunciada pendente. Alguén bromeou co de obter licenza para construír en primeira liña de "costa". O que fora terreo de labor acóutase en pequenas porcións. Levabamos sabido que os naturais da Coenllosa se vían obrigados a cavar as súas leiras de abaixo para arriba, evitando que o celme do terreo acabase no leito do río Barbeira. Tamén escoitamos que, durante as tarefas de fertilización, os labregos carrexaban no esterco, coleiro a coleiro, encol da cabeza, pois non había parella que turrase do carro.

Só padecendo nas propias carnes aquela esgrevia orografía, un chega por acreditar -dito choqueiro- que na Coenllosa os animais nacesen coas patas máis curtas dun lado, para poder pacer sen m-edo a ir de rebolos lomba abaixo.

Fixemos inventario dunhas sete ou oito construcións, espalladas, afastadas unhas das outras, coa pedra á vista, sen recebos; todas elas de reducidas dimensións. Arquitectura sobria, sen elementos superfluos. As edificacións destinadas a vivenda caracterízanse pola escaseza de vans: apenas unha ventá aberta cara a onde nace o sol (os faladoiros son elementos habituais) e unhas portas que esixen abaixarse.

Dúas das vivendas, quizais as que se abandonaron serodiamente, aínda manteñén ergueita a xeometría do pinche (cuberta a dúas augas). O estado de conservación das máis estruturas fai pensar que o proceso de abandono se iniciou nas primeiras décadas do século XX, consumándose a finais da década dos cincuenta ou comezos da dos sesenta. Sábese que a derradeira habitante da Coenllosa pasou a aveciñarse no achegado lugar do Peso, a uns 3 km de Barbeira (A Lama).

É rechamante a ausencia de canastros. Non atopamos construción ningunha dotada da ousia do forno. En moitos aspectos, A Coenllosa lémbranos o casal das Cortellas de Pedre (Faro de Vigo, 1-5-2012), vivendas reconvertidas en cubís para o gando miúdo. Non desbotamos a súa orixe medieval.

Finalizada a incursión, rexeitouse volver por onde se viñera, non obstante, o retorno tampouco estivo exento de atrancos. O intricado silveiral fíxonos sopesar a posibilidade de chimparnos a valmontes na procura do leito expedito do río Barbeira. A noite botóusenos enriba. Sen dúbida, os GPS valen o que custan.

No ano 2011, publiquei en "O código da vincha" a historia dun veciño da Coenllosa que, anticipándose ao programa Apolo, construiu, empregando a canivela dos foguetes e a tampa dun bocoi, unha cápsula espacial coa que, segundo contan, acadou a Lúa. Descoñécese o paradoiro do heroico cosmonauta ao que eu dei en alcumar "o Gagarin da Coenllosa".

Recoñezo que un dos cometidos da excursión era o de atopar entre as ruínas a documentación que corroborase a pioneira viaxe espacial. Abofé, os ratos deran boa conta do papelorio.

Compartir en Twitter
Compartir en Facebook
selectividad 2018 Galicia

Toda la información sobre la selectividad

Consulta aquí toda la información sobre las pruebas de acceso a la Universidad: notas de corte, resultados y noticias


GALICIA EN VINOS

Galicia en Vinos

Todos los vinos de Galicia

Consulta aquí todos los vinos de las cinco denominaciones de origen de Galicia