O artista que teceu soños e memoria: José Freixanes expón a súa última etapa en Pontevedra

O fume dos incendios que en 2006 arrasaron Galicia deixaba un po de cinza negra e densa sobre as toallas da xente que, impasible, seguía a tomar o sol nas praias da Pobra do Caramiñal. Mentres a paisaxe se consumía a escasos quilómetros, a rutina estival continuaba o seu curso entre a indiferenza e a banalidade. Aquela estampa de absurdo e ironía quedou gravada nas retinas de José Freixanes. Hoxe, vinte anos despois, esas táboas que capturaron o lume dialogan en silencio coas paredes do Museo de Pontevedra nunha cita que tiña que ter sido un reencontro festivo e que o destino converteu nunha homenaxe compartida.

A exposición Eternos son os soños, que mañá abre as súas portas ao público e que poderá visitarse ata o 27 de setembro, nace baixo a impronta dunha hiperemotividade inevitable. Freixanes (Pontevedra, 1953) faleceu de xeito repentino o pasado mes de novembro. Deixou a obra elixida, o relato trazado e o deseño impregnado do entusiasmo de quen regresa á casa da infancia. Porque para o creador pontevedrés, este edificio non era un espazo expositivo máis: era a orixe da súa vocación, o lugar onde de neno aprendeu a mirar a arte.

Aínda que a cronoloxía e o rigor técnico falen dunha mostra póstuma, o comisario da exposición, Xosé Luis García Canido, xunto á directora do Museo, Ángeles Tilve, rexeitan de plano esa etiqueta fría. Freixanes non só participou en cada decisión, na selección de pezas e no concepto dende a primeira idea en 2023, senón que mesmo chegou a rematar dúas semanas antes de morrer a gran peza que pecha o percorrido: un lenzo titulado significativamente Para saír voando.

A mostra reúne o traballo das súas últimas dúas décadas de vida, dende 2006 ata outubro de 2025. Un período no que o pintor abandonou a urxencia do pincel —aquelas sesións rápidas onde a obra se resolvía nun golpe de intuición de poucas horas— para abrazar un tempo case artesanal, pausado e meditativo.

Freixanes cambiou a brocha pola xiringa para aplicar a pintura punto a punto, liña a liña, transmitindo o tremor e a sensibilidade do propio corpo sobre a tea, como quen debuxa cun lapis de precisión ou escribe unha longa letanía.

Nesta etapa madura, a pintura converteuse para el nun xeito de coser biografías. A través de teas superpostas, costuras visíbeis e liñas que evocan tanto a paciencia das redeiras da ría como os debuxos efémeros de po de arroz (kolam) que descubriu na India a mediados dos noventa, o artista construíu unha ponte entre a memoria colectiva de Galicia e o alento doutras culturas. Nas súas pezas conviven a xeometría dos petroglifos como o labirinto de Mogor coas ecos de Damasco ou Casablanca, a ebanistería, a sexualidade e a dignidade dos pobos desprazados.

García Canido lembra como o propio título da mostra condensa a filosofía última do creador. Non son os obxectos sólidos, os edificios nin as estruturas de pedra o que perdura na historia —moitas das grandes obras de Miguel Anxo ou textos de Aristóteles desapareceron para sempre—, senón as ilusións, as utopías e os recordos que manteñen o ánimo humano

García Canido lembra como o propio título da mostra condensa a filosofía última do creador. Non son os obxectos sólidos, os edificios nin as estruturas de pedra o que perdura na historia —moitas das grandes obras de Miguel Anxo ou textos de Aristóteles desapareceron para sempre—, senón as ilusións, as utopías e os recordos que manteñen o ánimo humano. Nese sentido, as dúas grandes intervencións efémeras que Freixanes realizou en 2006 e 2007 na igrexa do Sacré-Cœur de Casablanca (unha gran xaima tecida coas roupas de máis de cincuenta persoas migrantes) e na antiga hospedería de Basalto Negro de Damasco (onde cubriu 2.500 metros cadrados de solo con po de arroz e caligrafías de poetas árabes e galegos) mantéñense vivas no Museo a través de documentos de escola e pantallas de gran formato.

Hai tamén no percorrido un espazo para o desacougo e a crítica velada. O Freixanes máis político e irónico asoma na serie Apocalipse lenta e aburrida, onde o movemento das mans dos dirixentes nas roldas de prensa se transforma nun xogo visual sobre a manipulación e a decepción, ou na xa citada serie Comportamentos, nacida daquela vaga de lumes de 2006 para cuestionar a nosa capacidade de mirar cara a outro lado mentres o contorno se desmorona.

Eternos son os soños non é só unha revisión da última época dun dos nomes imprescindibles da arte contemporánea galega. É, sobre todo, a pegada dun home que entendeu a pintura non como un mero exercicio estético, senón como un sitio ético de estar no mundo; un lugar dende o que tecer a memoria, resistir ao esquecemento e lembrar que a beleza, cando é sincera, permanece invariable fronte ao paso do tempo.

Suscríbete para seguir leyendo