«Todos os días teño a tentación de pechar a porta do despacho e marchar para a casa»

O río Almofrei, o Barbeira, o Seixo e o Lérez seguen a ser os mesmos que hai quince anos, pero o mapa que os rodea cambiou para sempre. No verán de 2011, un rapaz de 22 anos converteuse no alcalde máis novo de Galicia ao asumir o bastón de mando en Cotobade. Moitos viron naquel debut un fulgor pasaxeiro, a audacia dun mozo atrevido nunha terra apegada ás vellas inercias do rural. Quince anos, máis de 5.000 días de xestión e unha histórica fusión municipal despois, Jorge Cubela (Pontevedra, 1989) recebe á cronista coa mesma mirada espelida daquel rapaz, pero cun pouso que só outorga o camiño andado.

Cando mira de reollo a aquel mozo de 22 anos que colleu o bastón de mando, que lle diría coa perspectiva que dá o tempo?

Diríalle que se prepare (risas). Imaxínome a un rapaz con toda a ilusión do mundo, con todas as ganas de facer cousas e de comerse o mundo. E sabe que? Creo que esas tres premisas sigo aplicándoas a día de hoxe, pero con máis madurez, con outra perspectiva e, sobre todo, coa riqueza dunha grande experiencia. Quero pensar que aínda sinto unha identificación plena con aquel rapaz de 22 anos.

Con tres lustros ás costas, que lle puliría ou corrixiría a aquel ímpeto inicial?

Corrixiríalle que, se cadra, ao principio había que ter un pouco máis de paciencia coas cousas. Co tempo decátaste de que non todo chega rápido nin fácil neste despacho. Os proxectos levan os seus tempos; dende que se expoñen na mesa ata que se materializan na rúa hai un expediente informativo e administrativo que é moi longo, ás veces farragoso. Ese ímpeto da xuventude puliríallo un pouquiño, si. Pero o que mantería intacto son as ganas de traballar, a dedicación plena, constante, e todo o que se fixo polo concello.

A política municipal é a máis próxima, pero tamén a que máis expón ao gobernante. Cantas veces nestes quince anos tivo a tentación de pechar a porta do despacho e marchar para a casa?

Todos os días (risas). É unha reflexión que me formulo absolutamente todos os días: pechar a porta do despacho e marchar para a casa. Primeiro, porque eu non me considero dono do posto que ocupo; este é un lugar que os veciños me deron a sorte de ocupar grazas ao seu apoio, e non sinto que represente máis que aos veciños de Cerdedo-Cotobade para traballar por eles. É certo que este posto ten moita exposición pública, que é moi ingrato moitas veces. Axudas a moita xente, colaboras, fas cen xestións... e cando de cincuenta non sae unha, esa única é da que se acordan. Pero despois está a adrenalina de toda a xente que te apoia, o recoñecemento ao gran traballo que facemos. Con iso me quedo. Por iso, por moi diaria e continua que sexa esa reflexión de tirar a toalla, sempre gaña o principio de seguir traballando polos veciños.

Como cambiou o veciño de Cerdedo-Cotobade nestes quince anos? Volvémonos máis exixentes, máis impacientes, quizais máis individualistas?

Bueno, creo que a nosa propia xestión e a nosa maneira de atender á xente —a calquera hora, en calquera sitio, sexa día de semana ou sábado e domingo— afeitou aos veciños a que somos moi accesibles. Ao ser tan próximos, o cidadán sabe que somos capaces de conseguir cousas, e iso vólveo moito máis exixente. Loitan para que o Concello atenda rápido as súas reivindicacións. Ademais, cada parroquia quere ter o mellor para si mesma. Dentro desa competencia sa, o noso traballo é repartir os recursos por igual entre todos os pobos e aldeas, dende o respecto absoluto de que o problema dun veciño, por pequeno que lle poida parecer a outro, para el é o maior quebradizo de cabeza. Hai que tratalo con mimo e agarimo.

Estamos construíndo un concello estable e ambicioso, que quere posicionarse no mapa de Galicia coma un municipio pioneiro en moitas políticas públicas. Xa o somos en turismo, en obra pública, en materia medioambiental, cultural ou deportiva. E tamén con medidas pioneiras coma a eliminación do imposto de construción

A fusión de Cerdedo e Cotobade foi catalogada no seu momento por moitos coma un suicidio político, un enxerto de identidades complexo. Que balance fai agora que o mapa xa está asentado?

Aí está o resultado. Estamos construíndo un concello estable e ambicioso, que quere posicionarse no mapa de Galicia coma un municipio pioneiro en moitas políticas públicas. Xa o somos en turismo, en obra pública, en materia medioambiental, cultural ou deportiva. E tamén con medidas pioneiras coma a eliminación do imposto de construción, que está a ser un punto de inflexión para que moitas familias se decidan polo noso pobo para facer a súa vida. Dez anos despois, demostramos que fomos os primeiros nunha fusión municipal voluntaria en Galicia que, estou seguro, será a primeira de moitas máis no futuro. Imos ser o espello no que se miren moitos alcaldes.

Materializouse de verdade ese beneficio económico nas contas do concello?

Totalmente, e ese é o punto máis importante que hai que sinalar. Nós podemos estar aprobando un orzamento inicial para o exercicio de 5.700.000 euros, como fixemos este ano, e grazas á fusión conseguimos pechar a liquidación definitiva e obxectiva visada pelos técnicos nun resultado orzamentario de 9.400.000 euros. Isto foi unha constante durante estes dez anos. Esa capacidade de captar subvencións, convenios e cofinanciar programas con outras administracións de forma potente é o gran legado da fusión: a posibilidade de que o Concello teña recursos todo o ano. Obtemos moito máis financiamento que os concellos pequenos que nos limitan xuntos; é unha comparativa que non ten parangón. Recordo cando o Partido Socialista na provincia dicía que a Xunta "dopaba" de investimentos a Cerdedo-Cotobade... Pois ese era o mellor resumo: non nos dopaban, simplemente temos prioridade pola Lei de Administración Local de Galicia como concello fusionado.

Con todo, a gran pantasma do interior galego segue a ser a sangría demográfica. Ten o Concello armas para frear a despoboación ou é unha batalla perdida?

Si, a despoboación é o mal endémico do rural galego e non hai unha variña máxica para solucionalo de golpe. Pero as entidades locais temos moito que facer, empezando por non conformarnos. Temos que acertar naquelas decisións de goberno que permitan convencer a unha familia de fóra de que vivir en Cerdedo Cotobade garante todos os servizos. Que teñen aquí cuberta a educación, a sanidade e a atención social para non ter que desprazarse a ningún concello limítrofe nin á capital. Queremos poñer como escaparate un concello onde se pode vivir, onde se pode formar unha familia con todas as medidas de conciliación laboral e familiar ao alcance. Fomos dos primeiros en implementalas.

Sente que dende os despachos de Santiago ou da Deputación se entende de verdade esa realidade e esa urxencia do interior da provincia?

Si, totalmente. Teño que dicir que grazas ao apoio e á cooperación das administracións autonómica e provincial, concellos coma o noso están levando a cabo proxectos estratéxicos que dende o punto de vista do territorio son vitais. Sen esa achega económica, sen ese pulso, non seriamos capaces de asumilos. Falo, por exemplo, das residencias de maiores que estamos construíndo; imos xa pola terceira. Ou das distintas humanizacións, a recuperación de espazos públicos para as persoas e as melloras nas infraestruturas turísticas. Nada diso sería viable sen o financiamento que a Xunta e a Deputación de Pontevedra fan aos concellos do interior.

Todas as horas que se dedican, todos os esforzos das fins de semana... moitas veces quen o paga non é un mesmo, senón a propia familia. Eu sei perfectamente que a quen lle teño que pedir perdón por ese roubo de horas e de días é á miña muller, Sofía, e aos meus fillos

Detrás do perfil público do alcalde hai un home que leva dedicados á xestión os que adoitan ser os mellores anos da mocidade. Que prezo persoal paga Jorge Cubela por isto?

Bueno... eu perdín moitas cousas, pero gañei outras. Esa relación familiar con todos os veciños, o trato de ti a ti, é unha riqueza persoal que me enche por completo. Poder coñecer a case todos os veciños polo seu nome é algo que non todos os alcaldes nin todas as persoas que se dedican á política municipal poden chegar a conseguir. Esa familiaridade compensa moito. Pero claro, todas as horas que se dedican, todos os esforzos das fins de semana... moitas veces quen o paga non é un mesmo, senón a propia familia. Eu sei perfectamente que a quen lle teño que pedir perdón por ese roubo de horas e de días é á miña muller, Sofía, e aos meus fillos.

Gobernar tanto tempo e dende tan novo corre o perigo de que a xestión se converta nunha rutina automática. Axuda a veteranía a ver o futuro con máis claridade ou apaga o impulso?

Non, en absoluto. Eu cada día que entro aquí sinto que non son capaz de absorber todo o que queremos expoñer de novo, todo o que debemos rematar e no que levamos tempo traballando. Teño a ambición intacta de transformar o concello cada día. Tamén teño moi claro que a xornada ou o momento no que vexa que non teño ilusión, que me note esgotado ou co meu ciclo político acabado, eu mesmo darei un paso ao lado. Pero hoxe síntome no mellor momento político dos meus quince anos: nun momento de madurez do concello e a piques de acometer unha gran transformación urbanística na maioría das parroquias.

É alcalde, pero tamén deputado provincial, unha posición que lle dá un peso específico fóra das fronteiras locais. Onde está o seu límite político?

Esa experiencia dentro do goberno provincial xérame unhas táboas e unha aprendizaxe que antes non tiña, e por sorte este mandato permíteme compatibilizalo coa alcaldía de xeito pleno. Eu non vou dicir nunca que «desta auga non beberei», porque na vida e na política nunca se sabe, pero a verdade máis absoluta é que eu son un político de San Xurxo de Sacos e o meu orgullo é ser o alcalde de Cerdedo Cotobade.

Suscríbete para seguir leyendo