O Día das Letras Galegas (non) en Vigo

Que ilusionada está a miña filla —6 anos— co Día das Letras Galegas. Sobre todo coa obra de teatro que están a preparar na escola que, se lle entendín ben, é unha adaptación da obra de Ramón Romero Nogueira «A abelliña que perdeu as ás» —moi fermosa, por certo—, e ata aquí podo contar para non facer spoiler, que logo rífanme. Anda ela contenta e contentos andamos os pais da criatura pola paixón da nena por unha lingua que na casa non escoita tanto como debería —como xa escribín hai un tempo: estamos traballando para remedialo—, pero si nas dos avós. De feito, o seu avó paterno aínda me dixo o martes que «o galego é o máis fermoso» que ten Galicia… despois dos seus netos, claro.

Pois anda a cativa practicando as súas frases —sábeas de memoria—, a entoación, os xestos, para cravar o seu papel de narradora. O que non sei é se sabe quen é a homenaxeada deste ano, Begoña Caamaño, viguesa (1964-2014), xornalista e escritora tardía —publicou a súa primeira novela con 45 anos— que morreu por mor dun cancro cando apenas acababa de cumprir os 50. Unha mágoa. Deulle tempo, con todo, a regalarnos «Circe ou o pracer do azul» (2009) e «Morgana en Esmelle» (2012), dúas obras nas que sobresaen a súa capacidade para reflexionar sobre grandes temas universais —o amor, a liberdade, a morte…—, así como o seu pulso literario e lingüístico.

O que non sabe a cativa —nin ten por que sabelo— é que a Real Academia Galega decidiu que este ano celebrará o pleno extraordinario do Día das Letras Galegas (o acto principal) en Santiago en vez de en Vigo, que é onde naceu Begoña Caamaño, como manda a tradición. De feito, nos últimos dez anos o plenario non coincidiu co lugar de nacemento ou crianza do homenaxeado ou homenaxeada só no 2020, ano excepcional pola pandemia do covid, e no 2025, porque se lles dedicou ás cantareiras e á poesía popular (fíxose en Malpica de Bergantiños). O porqué desta decisión non o sei. Pero empeza a ser unha tendencia desafortunada.

Pódese entender que cando en 2023 se lle dedicou o Día das Letras Galegas a Francisco Fernández del Riego, fillo adoptivo de Vigo e quen tanto fixo por esta cidade e a cultura galega en xeral, o acto central do Día das Letras fose en Vilanova de Lourenzá, en Lugo, onde don Paco deu os seus primeiros pasos. Pero o que non ten moita explicación é o de Begoña Caamaño. Por que en Santiago e non en Vigo? O que si teremos en Vigo é, este sábado 16, o XVI Concerto das Letras Galegas no auditorio de Beiramar, dirixido por Uxía Senlle. E xa no outono, a cidade acollerá o simposio da RAG dedicado á autora.

Todo iso está moi ben. De feito, está ben e é de agradecer. Pero o Día das Letras Galegas é o 17 de maio, non no outono nin a modo de compensación diferida. E sendo a homenaxeada viguesa, xornalista desta cidade e unha das voces máis lúcidas da literatura galega recente, o lóxico, o xusto e o simbólico era que Vigo fose este ano o centro da homenaxe. Non por localismo barato, nin por poñernos estupendos, senón por simple coherencia.