A era do odio en internet: cando a rede nos ensina a odiar máis

O odio acompaña á humanidade ao longo da súa historia. Porén, na actualidade, o discurso de odio atópase amplificado polas redes sociais, onde internet actúa coma unha poderosa ferramenta de propagación, con capacidade de alcance global e difusión inmediata a públicos diversos.

As cifras confirman un incremento sostido das mensaxes de odio no mundo dixital, un fenómeno que se intensifica especialmente en períodos electorais e coa presenza dos chamados haters —termo de orixe inglesa que designa «os que odian»—.

Trátase de individuos que empregan internet e as redes sociais para insultar, burlarse, emitir comentarios ofensivos, practicar acoso cibernético (cyberbullying) ou difundir discursos de odio dirixidos tanto a persoas concretas como a colectivos.

Particularmente preocupante é o impacto sobre a xuventude, que constitúe un dos principais obxectivos destes comportamentos. A súa maior vulnerabilidade convértea nun grupo susceptible de ser arrastrado por reaccións viscerais fronte ás opinións discrepantes.

Co auxe das redes sociais, os haters gañaron voz e visibilidade. Amparados no anonimato, senten reforzada a súa capacidade para expresarse sen límites nin ponderación, obtendo ademais a validación dos seus seguidores mediante os coñecidos «gústame», que funcionan como mecanismos de reforzo das súas publicacións.

A miúdo afírmase que internet non é un espazo neutral. Foi deseñado para captar a atención, e esta non se dirixe cara ao trivial, senón cara ao que esperta emocións intensas: indignación, medo ou ira. Non se trata dun erro de deseño, senón dunha característica estrutural do propio sistema.

Un estudo sobre a rede social X revelou que as publicacións con contido ofensivo xeran un 70 % máis de «gústame» diarios, fronte ao 22 % das publicacións aleatorias. Isto evidencia que a emoción negativa non só atrae a atención, senón que tamén incrementa a interacción, favorece a viralización e xera ingresos publicitarios. Así, os algoritmos non son incapaces de xestionar o odio: foron, en realidade, configurados para maximizar a interacción, e a ira é un dos seus principais motores.

En Europa, cando se fala de «odio», non sempre se fala dun delito. A Unión Europea emprega un concepto moito máis amplo: inclúe actitudes, discursos e comportamentos que poden fomentar a intolerancia ou a discriminación aínda que non cheguen a cruzar a liña penal.

Neste contexto de crecemento da intolerancia nas redes, sitúase a recente proposta HODIO (Huella del Odio y la Polarización), unha ferramenta tecnolóxica baseada en intelixencia artificial anunciada polo Goberno de España en marzo de 2026. O seu obxectivo non é a censura directa, senón actuar como un «termómetro dixital» que mida a propagación destes discursos e avalíe a responsabilidade das plataformas na súa difusión.

Este enfoque permite observar como o uso intensivo de internet contribúe á formación de perfís políticos, económicos, sociais e culturais marcados pola intolerancia e o radicalismo, favorecidos polo deseño dos algoritmos que organizan e distribúen a información.

Estes algoritmos tenden a privilexiar contidos que reforzan o pensamento homoxéneo e os discursos extremos, en detrimento da diversidade e do pluralismo. Como consecuencia, xorde unha «vitimización difusa», que pode afectar simultaneamente a un número indeterminado de persoas, máis alá das vítimas directas.

As grandes empresas tecnolóxicas, sometidas á presión social e ás esixencias normativas, teñen desenvolvido políticas de control e mecanismos de detección e eliminación de contidos de odio. Non obstante, estas ferramentas non sempre resultan eficaces: en ocasións non detectan mensaxes ofensivas e, noutras, poden incorrer en excesos que afectan o dereito fundamental á liberdade de expresión.

Neste sentido, a intelixencia artificial —especialmente no marco da Regulación (UE) 2024/1689— preséntase como unha ferramenta útil para analizar grandes volumes de datos e identificar patróns complexos. Porén, a súa aplicación require cautela.

A loita contra o discurso de odio esixe unha combinación de instrumentos: filtros automatizados, algoritmos robustos, sistemas de denuncia por parte dos usuarios e intervención humana a través de mecanismos como os chamados «vixilantes» (por exemplo, sistemas como SHS-ALBETO ou FARO deseñados por expertos).

Con todo, dada a incidencia destas tecnoloxías na esfera pública, resulta imprescindible que o seu desenvolvemento e aplicación se sometan a criterios estritos de transparencia, rigor técnico e respecto polos principios democráticos. Só así se poderá evitar que as redes sociais se convertan nunha auténtica «terra sen lei».

Internet, como calquera tecnoloxía, non é boa nin mala en si mesma. O seu carácter depende do uso que facemos dela. O odio non naceu con internet. Pero, sen dúbida, internet ensínanos a odiar máis.

*Carlos Varela García es ex fiscal superior de Galicia

Suscríbete para seguir leyendo