A subversión da primavera

A primeira vez que tiven a sensación de que estabamos ás portas da fin do mundo foi no ano 1990. Cursaba sexto de EXB e unha alumna popular pola súa simpatía, entrou unha mañá na aula absolutamente abatida e soltou: «Din que o mundo se vai conxelar polo que está pasando co petróleo. Ímolo pasar moi mal. Pode que morramos de frío». Eran os tempos da Guerra do Golfo Pérsico, cando as tropas de Irak invadiron Kuwait.

Cantas veces ten un ser humano ao longo da súa vida de que o mundo está ás portas da desaparición? Cantas veces vivimos a sensación de atoparnos ao bordo do precipicio? A peste negra, a Primeira Guerra Mundial, os campos de exterminio, as dúas bombas atómicas, a pandemia da covid.. O impacto da información que chega ás crianzas é brutal. Porque se ben é certo que teñen a capacidade de estar xogando e rindo mentres ao seu arredor está acontecendo un cataclismo (familiar, social ou do tipo que sexa) as pingas de información que os seus cerebros procesan, provocan medo a uns niveis que as persoas adultas xa nin sequera conseguimos lembrar. Os principais sufridores das accións das persoas adultas son as crianzas. Non hai máis que prender o televisor e ver as imaxes da destrución e as miradas desorbitadas das criaturas. Aquilo que Ana María Matute acuñou coma «os nenos asombrados da guerra»

Nunha época marcada pola superposición de informacións de gran calado con vídeos que nos manteñen hipnotizados e teñen a mesma función que aqueles homes grises ladróns de tempo de Momo, o clásico de Michael Ende, a primavera irrompe con absoluta indiferenza. Hai algo case subversivo en deterse a contemplar o cambio de estación, en visitar o parque de Castrelos para ver o estoupido das magnolias e os cambios de cor de toda a vexetación.

Mentres o conflito internacional escala e todo o mundo fala coma se fose un experto en xeopolítica —cando a realidade é que ata hai tres semanas a meirande parte da poboación nin sequera sabiamos o crucial que é o estreito de Ormuz—, a primavera introduce uns cambios que non responden á lóxica humana. Malia que pareza que estamos ao borde de algo irreparable.

En Xapón existe unha tradición chamada hanami, que congrega multitudes baixo o espectáculo das cerdeiras en flor. É un acto colectivo de contemplación da beleza. As cidades organizan eventos arredor deste momento de floración que é brevísimo. Nesa marxe tan estreita entre o brote e a caída dos pétalos, milleiros de persoas se congregan para observar a beleza do efémero.

Existe un reloxo interno, unha especie de sincronización a grande escala dos procesos biolóxicos. Algunhas plantas non florecen só polo aumento da temperatura, senón que precisan o aumento das horas de luz que nos brinda esta época.

Hai uns días, o romeu da casa dos meus pais (un exemplar de grande envergadura que plantara hai xa moitos anos o meu avó), estaba cheo de abellas. As polinizadoras empezan a facer o seu traballo, as aves migratorias comezan o seu retorno, as horas de luz medran e o noso ánimo tamén cambia. Pero mentres os ecosistemas reaccionan ao cambio de estación, no plano humano opera a lóxica da urxencia e da economía: rutas marítimas, o prezo do barril de petróleo, as declaracións dos dirixentes, que cada vez son máis groseiras e máis vulgares. Todo se mide en termos de impacto inmediato, imperialista e devastador. E mentres isto acontece, a primavera entra no mundo, completamente allea.

Hai un evento que se celebra cada en Pontevedra nesta época: o Salón do Libro. Sempre penso que o salón é unha festa para recibir a primavera e celebrar con paixón o binomio crianzas/lectura. Onte, o Salón do Libro, un dos eventos na súa categoría de maior impacto a nivel estatal, homenaxeaba a Nenuca e a Manuel Bragado. E eu pensaba en que, malia que semelle que estamos de novo ao bordo do abismo, escoitar a Manolo no instante de recibir este recoñecemento colectivo é coma o hanami: un estoupido de beleza.