Miradas

A mirada é moito máis ca un xesto: é unha linguaxe silenciosa que atravesa a pel e chega ao fondo da alma. Dende os versos de Rosalía de Castro ata as reflexións visuais de Castelao, a cultura galega soubo sempre que nos ollos habita unha verdade que as palabras non sempre acadan, porque en ocasións mesmo os silencios nos falan e cando non se ten algo mellor que dicir que sexa capaz de mellorar a paz do silencio, todo indica que o mellor é calar.

Hai miradas que matan, miradas que pesan coma unha sentenza. Non precisan berros nin insultos; abondan uns segundos de frialdade para ferir máis ca mil palabras. Son esas miradas que xulgan, que reducen, que deshumanizan. Ás veces nacen do orgullo, outras do medo. Mais sempre deixan unha pegada invisible, como unha sombra que se instala no recordo.

Miradas de odio, porque sen dúbida algunha o odio moitas veces fuxe de nós polos ollos. É un lume contido que ás veces estoupa en desprezo. A mirada de odio non busca comprender; busca impor. Pecha portas, levanta muros. E, porén, fala máis das feridas internas de quen mira ca da persoa mirada.

Miradas asasinas que destrúen sen ruído. Poden ser colectivas, cando unha sociedade decide ignorar a dor allea. Ou individuais, cando se nega a humanidade do outro. Son miradas que exclúen, que condenan ao esquecemento. E no esquecemento, ás veces, hai unha forma de morte en vida, moi difícil de superar.

Mais tamén temos que falar destas miradas de amor que acollen e dan acubillo, paz, estima, amor. Unha mirada de amor ten a capacidade de deter o tempo. É a que recoñece, a que valida, a que sostén. Nos ollos de quen ama hai un espello limpo onde un pode verse mellor do que pensaba ser. Esa mirada constrúe, dá forza e crea vínculos que resisten tempestades.

E que me din desas miradas sen ver que nacen dos mesmos tempos de vivir ás presas nos que nos consumimos. Observamos pantallas, cruzamos rostros na rúa, consumimos imaxes sen pausa. Mais mirar non sempre significa ver. Mirar sen ver é pasar pola vida sen deterse, sen profundar. É quedar na superficie das cousas, sen permitir que nos transformen. Vivimos máis pendentes do móbil que dos que nos rodean.

Eu prefiro as «miradas ao trasluz». Mirar ao trasluz é un exercicio de sensibilidade. É buscar o que non é evidente, percibir as transparencias, intuír o que se agocha detrás das formas. Como cando a luz atravesa unha folla e revela a súa delicada arquitectura, tamén as persoas amosan matices cando se lles ofrece claridade e tempo. Ver para sentir e admirar a dignidade nun rostro enrugado, a esperanza nun sorriso inesperado, ver é recoñecer, porque cada mirada é un universo. E, talvez, se aprendemos a mirar mellor, tamén aprenderemos a vivir con máis humanidade. Porque nos ollos –propios e alleos– latexa a posibilidade de comprender, amar e transformar o mundo.