O Sisto, a terra antes que o altar

Na toponimia galega, os nomes son fósiles que falan de quen fomos. Porén, algúns sofren deturpacións que borran a súa esencia. O caso do Sisto, en Dozón, é paradigmático: unha «X» intrusa (Sixto) teimou en converter un asentamento milenario nunha referencia eclesiástica inexistente.

A ciencia onomástica desmonta o mito: o nome non procede do papa Sixto II nin do mineral xisto. A proba definitiva reside na propia historia da parroquia. Antes de ser San Xoán do Sisto, o templo estivo consagrado a San Vicenzo. Que o topónimo permanecese inmóbil mentres os patróns mudaban demostra que «O Sisto» xa estaba alí antes que a organización parroquial. É o nome da terra, non do santo.

A súa raíz real é o latín sistere (deterse, asentarse). O Sisto fálanos dun lugar onde os camiñantes decidiron botar raíces. Malia que o Nomenclátor Oficial recoñece a forma con «S», a Diocese e certas administracións persisten no erro do «X», unha castelanización que ignora a etimoloxía e a loita veciñal.

Exiximos á Igrexa que unifique criterios coa legalidade e o rigor histórico. Manter «Sixto» é rezarlle a un erro ortográfico e dar as costas á memoria dun pobo que, moito antes de ter patrón, xa tiña nome. Respectar a grafía do Sisto é, en definitiva, respectar a propia historia de Dozón.