A Barca de Caronte

Teño lido nalgún sitio e non me lembro do autor –poida que fose Alfonso Reyes, moi dado ás imaxes zoomórficas, que chamaba ao ensaio o xénero centauro– que os catálogos son ao mundo do libro o que os cetáceos ao mundo mariño. Facía, quen fose, referencia á dificultade de acomodar nas baldas das bibliotecas unha publicación desmesurada –talla XL– de formato imprevisible e de extensión que podemos denominar de «avultada».

Se acomodar e ordenar os libros dunha biblioteca persoal resulta difícil porque, entre outras razóns, non dispoñemos de espazos xenerosos nas casas, acomodar catálogos duplica as dificultades. Durante algúns anos reservei as baldas máis altas, as que chegan ao teito, para este tipo de publicacións pero últimamente, agotado este recurso, estou a colocalos horizontalmente co lombo visible e co evidente perigo do moito po que acaba deteriorando as cubertas.

En fin, que xa Roberto Calasso, que dedicou profundas reflexións ao tema (Como ordenar una biblioteca, Anagrama 2021) acabou rendido co argumento de que unha biblioteca é un organismo en constante movemento, e cedendo a palabra, apocalíptica, a W. Benjamin: »...toda orde non é máis que un estado de inestabilidade sobre o abismo». Non obstante as institucións que organizan este tipo de mostras, neste caso a Xunta de Galicia, adoitan publicar catálogos porque cumpren unha función educativa e formativa informando sobre a fundamentación teórica da exposición e deixando constancia dunha memoria que libera ao espectador do simple recordo.

Sen saír deste ámbito, digamos libresco, acabo de incorporar á miña biblioteca persoal o catálogo titulado A Barca de Caronte. A travesía vital de Isaac Díaz Pardo que serve para comunicar o mostrado na exposición homónima organizada polo Museo de Belas Artes da Coruña e dialogar co receptor, labor non sempre fácil. O catálogo (28,5x24), deseñado por Xosé Salgado e Lía Santana, profesionais de altas capacidades, está organizado, seguindo a estrutura da mostra, en cinco apartados que recorren a biografía artística de Isaac Díaz Pardo sen descoidar a peripecia vital do empresario cultural e do gran albacea da memoria histórica que non se resigna a esquecer o proxecto político, popular e republicano, do exilio do nacionalismo galego.

Cada apartado, amais das imaxes da obra exposta, conta coa explicación textual de varios especialistas que axuda tamén a proxectar un dobre diálogo, entre o texto teórico e a obra de arte mostrada pero ao mesmo tempo axuda a redirixir a mirada do espectador sobre as pezas expostas. Son un total de sete textos explicativos aos que temos que engadir a mirada panóptica dos «curadores» –e non comisarios que semella cargo policial– Ángeles Penas Truque, directora do Museo, e Xosé Díaz Arias de Castro, comisionado para deseñar e organizar o evento. O catálogo é o resultado final de todas as interaccións que se producen entre os actores devanditos pero que remiten sempre ao artista «catalogado».

A súa lectura permítenos ver cousas máis alá dos obxectos materiais expostos, non teñen unha dependencia total deles e como produto complexo –verbal e icónico– require a colaboración multidisciplinar de equipos técnicos de probada capacidad profesional que os devanditos curadores souberon coordinar. Os distintos enfoques e perspectivas cos que son presentadas a obra e a vida de Isaac Díaz Pardo contribúen sen dúbida a reforzar o seu papel axial na cultura galega da segunda metade do século XX.

Suscríbete para seguir leyendo