90 anos dos Mártires de Anguieiro: memoria que non morre nin morrerá

Secundino Ruibal Villar, 38 anos e canteiro. Normandino Núñez Martínez, 46 anos, mariñeiro afiliado á Alianza Mariñeira/CNT. José Nores Rodríguez, 16 anos e albanel. José Martínez Pazó, 26 anos, canteiro e afiliado ao PSOE. Alejandro Martínez Pazó, 18 anos, canteiro e afiliado ao PSOE. Daniel González Graña, 24 anos, mariñeiro afiliado á Alianza Mariñeira e á CNT. Estanislao Ferreiro Núñez «Boreiro», 24 anos e canteiro. Antonio Ferreiro Núñez «Boreiro», 32 anos e canteiro. Guillermo Fernández Fernández «Pavito», 27 anos, albanel e afiliado ao PSOE. Antonio Blanco Rodal, 26 anos e mariñeiro. Eugenio Bastos Fernández «Ghatón», 18 anos, mecánico naval e afiliado ás Xuventudes Unificadas.

Once homes de distintos lugares de Cangas, algún dos cales era pouco máis ca un neno, que compartiron un tráxico destino: foron detidos por elementos fascistas nunha madrugada como a deste día de hai xustamente 90 anos. Detidos e asasinados brutalmente nun dos episodios máis escuros que seguiron ao golpe militar de 1936 en Cangas. O tempo pasa e paseniñamente vaise achegando ao século. Pero por moitos anos que pasen a súa memoria, a dos Mártires de Anguieiro, non morre. Segue viva.

Este venres, como cada 28 de agosto, celebrouse unha homenaxe na súa honra diante do monolito erexido no lugar onde case todos foron asasinados hai 90 anos, ao pé da estrada entre Cangas e Bueu. Case todos. A un deles, Estanislao «Lao» Ferreiro, o deron por morto e logrou fuxir. Consegueu chegar ata a casa dun parente, que non só lle denegou auxilio senón que o delatou. Ao final o «servizo de caza ao fuxido», como deron en chamarse os seus perseguidores, deron con el Punta Subrido, no Hío. Alí o mataron cruelmente para arroxalo ás rochas e tinguir de vermello o mar. Antes, xa mataran ao seu irmán Antonio Ferreiro «Boreiro».

90 anos dos Mártires do Anguieiro

Ver galería

«Matáronos, si, pero eles permanecerán na nosa memoria mentres teñamos vida, como exemplo de defensa das liberdades, da xustiza e da igualdade para todos os seres humanos e poñeremos o noso empeño para que as novas xeracións tomen o relevo», manifestou durante o seu discurso a presidenta de la Asociación Cultural Memoria Histórica 28 de Agosto, Mari A. Lires, este venres ao pé do monolito.

A homenaxe incluíu a música de Dori Santos e Lía Vilas, que estrearon unha peza titulada «Os once de Anguieiro»; poemas de Silda Alfaro, Xavier Gallego, Luís Chapela e Mónica Camaño; intervencións de familiares e o peche por parte da alcaldesa de Cangas, Araceli Gestido, antes de proceder á ofrenda floral e á interpretación do Himno Galego.

«Hai agora 90 anos o terror campou polas rúas, polo mar, pola aire, entrou nas casas de día, de noite, de madrugada... E un silenzo de pedra caeu sobre os tellados de Cangas ata os nosos días», lembrou Mari A. Lires.

Aquel escuadrón fascista apresou as súas vítimas á traizón. Uns foron detidos no traballo, outros de noite e nos seus fogares. Sempre co pretexto de «realizar declaracións» no posto da Garda Civil e levalos a Pontevedra. A realidade é que foron torturados e logo subidos a unha camioneta propiedade do conserveiro Francisco Cervera e ao redor das catro da madrugada daquel 28 de agosto foron asasinados no lugar de Anguieiro.

«Asasinados a culatazos, coas mans atadas ou apuñalados con baionetas. Sen piedade! Os seus cadávares foron trasladados nunha camioneta atá a conserveira de Cervera, atados a grellas de ferro de asar peixe e, despois, fondeados na ría para agachar o crime»

Nunha crueldade sen límites, aquel escuadrón de verdugos baixo as ordes do nazi alemán Bruno Schweiger (afincado en Marín), aplicoulles a lei de fugas. «Asasinados a culatazos, coas mans atadas ou apuñalados con baionetas. Sen piedade! Os seus cadávares foron trasladados nunha camioneta atá a conserveira de Cervera, atados a grellas de ferro de asar peixe e, despois, fondeados na ría para agachar o crime», recordaba este venres a presidenta da ACMH 28 de Agosto. Aquela furgoneta, segundo lembraban xentes de Cangas, era lavada despois de cada «paseo» na coñecida como Fonte do Cabalo, na Rúa Real e a carón da igrexa.

A presentación de "Cangas 1936. Crónica da violencia golpista"

Ver galería

Mais o mar sempre case sempre devolve todo o que engole. Nese mesmo outono de 1936 o rizón dun barco de pesca que estaba traballando diante de Massó sacou á superficie cinco dos corpos: Antonio Ferreiro, Normandino Núñez, Daniel González, Antonio Blanco y José Martínez. As autoridades encargáronse axiña de que volvesen ao mar e do resto nunca máis se soubo. Pero a pesar dese velo de escuridade que algúns intentaron impoñer a memoria abriuse paso. Unha memoria viva 90 anos despois e que nunca debería morrer. «Neles e con eles lembramos a todas as persoas veciñas da vila que sufriron a desalmada violencia fascista», concluíu Mari A. Lires.

Tras a homenaxe en Anguieiro esta xornada de lembranza e memoria histórica proseguiu nun ateigado salón de plenos do Concello de Cangas, onde o profesor e investigador Xoán Chillón presentou o libro «Cangas 1936. Crónica da violencia golpista», que recolle e documenta os casos de represión na vila.

Suscríbete para seguir leyendo