«Se algo vai traer o declive enerxético no que nos adentramos é que recuperaremos a noite»

Manuel Casal Lodeiro (Barakaldo, 1970) é licenciado en Informática pola Universidade de Deusto. Alternou desde os anos 90 a súa actividade como consultor de proxectos en internet co activismo cultural e ecosocial.  Actualmente está centrado na divulgación das cuestións enerxéticas e do proceso de colapso da civilización. Coordina desde Ames o Instituto Resiliencia, a revista 15/15/15 e o programa radiofónico Vivirmos nun mundo finito. É cofundador da asociación Véspera de Nada por unha Galiza sen petróleo, para a que coordinou a «Guía para o descenso enerxético».

Ten publicado outros libros como «Nosotros, los detritívoros» e «La izquierda ante el colapso de la civilización industial», ademais doutros textos en libros colectivos e numerosos artigos en diversos medios. Despois de 10 anos construíndoo coa axuda e o esforzo de moita xente, xa lles falta moi pouco para abrir un local formativo propio de encontro e biblioteca sobre resiliencia e vida pospetróleo en Ames, A Coruña. Este venres presentou o seu libro «Las verdades incómodas de la transición energética» no salón de plenos de Cangas, nun acto organizado polo Concello e presentado polo concelleiro de Medio Ambiente, Antón Iglesias.

Por que empezou o seu interese pola transición enerxética?

En realidade sempre estiven interesado nos temas que teñen que ver coa sustentabilidade, mais no caso concreto da enerxía o que me levou a pesquisar e descubrir a cuestión do peak oil foi a advertencia lanzada en 2008 pola Axencia Internacional da Enerxía de que en poucos anos a oferta de petróleo non alcanzaría para cubrir a demanda. Nos medios non se lle deu apenas importancia mais eu entendín que ese feito xeolóxico inexorable había ser un shock que podía derrubar as nosas sociedades, totalmente petrodependentes. A partir de aí o que fun descubrindo confirmoume que estabamos a entrar nunha época de declive terminal da enerxía e que as chamadas «enerxías renovables» non nos ían salvar.  Daquela aínda nin se falaba diso da «transición enerxética», que é un concepto relativamente recente.

Sábese que pasou co apagón en España?

Ben, penso que a información dispoñible xa é suficiente como para facernos unha idea da causa última, máis alá dos diversos fenómenos técnicos coincidentes que o provocaron aquel día. Aínda que tendo empresas privadas polo medio sempre cabe sospeitar que agachan datos, penso que ficou ben demostrado que o problema radica en que non se está facendo unha transición á enerxía renovable como é debido, en parte polos intereses privados do oligopolio enerxético, en cuxas mans se deixou, vía privatización, un ben esencial que debía ser público, e en parte porque o propio concepto que se ten de que simplemente engadindo fotovoltaica e eólica a mansalva á rede eléctrica imos solucionar o gravísimo problema que temos coa enerxía é un descomunal erro de partida.

A enerxía é un negocio.

Por suposto. Eu diría que é «o negocio» por excelencia, o primordial, o impresicindible, porque sen enerxía non pode existir ningún outro negocio. Sen enerxía non funciona a economía, ningún sector. É a base da nosa civilización. É por iso que penso que a privatización foi un terrible erro, porque agora temos que repensar totalmente o sector, ao quedar sen os combustibles fósiles e ter que reducir drasticamente o consumo para axustarnos ao que as renovables nos poden dar, e iso o sector privado non vai facilitalo, como xa estamos vendo. Só están a facer caixa, e apúntanse ao da «transición» porque hai cartos europeos, moitos, enriba da mesa. A enerxía debería estar fóra do mercado, gobernada democraticamente, idealmente polas comunidades locais, a pequena escala, máis ca controlada centralizadamente polo Estado, aínda que por suposto hai infraestruturas que só se poden gobernar a un nivel estatal e aí o sector público ten o papel fundamental.

Que hai que facer para frear o cambio climático?

Dado que o que o causa é un exceso de CO2 na atmosfera só hai unha medida posible: retirar ese exceso, absorbéndoo por medios naturais, como a reforestación masiva do planeta, e deixando de emitir. Pero, ollo! Deixar de emitir non se fai instalando polígonos eólicos nos montes nin fabricando centos de millóns coches eléctricos: de feito, fabricar ese tipo de elementos consume importantes cantidades de combustibles fósiles e polo tanto agrava o cambio climático. Poden ter o seu lugar, pero a moitísima menor escala, e só para usos esenciais. O que leva ao disparate que estamos a vivir, a esta «transición fake», é a teimosía do sistema co crecemento económico, porque se queres que medre o PIB iso implica que medran as emisións de CO2. Así que ao final a conclusión é ineludible: para frear o caos do clima temos que decrecer.

O coche eléctrico é unha solución real? Por que non hai cargadores para os vehículos que garantan viaxes longos?

Para o caos climático non é solución ningunha. Que pode solucionar queimar máis de 1 tonelada de petróleo na súa fabricación? Para gastar iso cun coche diésel ou gasolina xa fabricado teríamos que dar varias voltas ao mundo! O que cómpre en primeiro lugar é reducir ao mínimo a necesidade do vehículo privado. En países onde está máis implantado, como Noruega, veuse que o efecto da súa extensión o que fai é que a xente teña 2 coches e use menos o transporte público: vamos, o tiro pola culata. Será apenas beneficioso para a xente máis acomodada, mais desde logo non para o conxunto da sociedade nin da biosfera.

Asusta ver a contaminación lumínica das grandes cidades.

Si, é un problema, máis non só como contaminación senón porque a luz implica consumo de enerxía, e non nos sobra precisamente. Se algo vai traer o declive enerxético no que nos adentramos é que recuperaremos a noite, no sentido do ciclo natural de escuridade complementario da luz natural diurna. Nese sentido recuperaremos saúde, porque a luz artificial supón unha perturbación a moitos niveis, por exemplo, endócrinos. É algo sabido desde hai moito. Existen medios para reducir o alumeado ao mínimo necesario para a seguridade. A min dame unha carraxe inmensa ver, por exemplo, escaparates alumeados toda a noite para que ninguén os mire, e agora aínda por riba cheos moitos deles de pantallas botando vídeos publicitarios. Non só é un gasto de enerxía absurdo senón que me parece inmoral, porque se fai en detrimento do noso futuro. Tería que estar prohibido.

Cre que a luces LED favorecen o medio ambiente?

En absoluto. Vendéronnos que as lámpadas incandescentes eran o demo, pero substituíronse masivamente, cando aínda eran funcionais, para substituílas por luces LED cun custo enerxético e material de fabricación meirande, cunha luz moito máis agresiva para o ollo humano e para a fauna, e coa desculpa de que gastaban menos, multiplicamos o seu número. É un efecto rebote ben coñecido desde o inicio da Revolución Industrial: cando consegues melloras na eficiencia, acabas aumentando o consumo total, e todo porque teimamos en ter sempre máis e máis de todo, obrigados por un sistema económico que só funciona ben se medra. Mais iso está destruíndonos e non pode continuar.

Suscríbete para seguir leyendo