Unha aproximación ao mestre canteiro Antonio Cerviño e á súa obra (II)
O artesán encargouse da obra da bóveda da igrexa do Hío en 1852

O senlleiro Cruceiro e igrexa de Santo André do Hío. / Anxo Coya
Á persoa de Manuel Fortes Besada, polo seu amor aos canteiros e á nosa terra
Outra obra de importancia deste mestre canteiro Antonio Cerviño foi a bóveda da nave central da igrexa parroquial de Santa María de Aguasantas. Esta construción foi asinada no granito polo propio mestre canteiro, obra que rematou en 1851. Na inscrición pódese ler: “ AÑO1851 ABAD LDO (licenciado) DN. JBO ( Jacobo) JOSÉ Mª BARRERA MRO (maestro) ANTº (Antonio) CERVIÑO”.
Asemade tamén realizou obras na fachada e nave da igrexa parroquial de Santo André de Valongo no 1854. O asento dos libros desta parroquia aseguran que: “Pagó al Maestro Antonio Cerviño de Peroselo por hacer la Nave de la Yglesia de las puertas traviesas avajo inclusa la fachada desde los cimientos hasta el mesado de las campanas oprimes, cuerpo de la torre siete mil cuatrocientos treinta y dos reales con diez y siete maravedís según recibos que el Maestro obian en su poder sin incluir los carretos de la piedra por que los hizo el pueblo. La Bóveda de dicha nabe de la Yglesia que son los dos grandes claros llebó el mismo Maestro por hacerla de cantería,sin carretos mil nuebecientos nobenta y ocho reales y ocho mrs.” (Libro de Culto e Fábrica 1853-1889, Nº 1, A.P. Fol.3 vto.,Santo André de Valongo, A.H.D.S.).
A bóveda da igrexa do Hío
Podemos ver como tempo atrás, moitas construcións (igrexas, mosteiros, catedrais, e outro tipo de edificacións) víronse na obriga de ser ampliadas ou reformadas. O veciño do Hío, mestre arquitecto e de cantería, Esteban Sobreira ampliou a igrexa parroquial de Santo André do Hío no ano 1788, do que xa demos conta noutra publicación (“A ampliación da igrexa do Hío: o crego e o mestre canteiro”, Anxo Coya, Faro de Vigo, Edición do Morrazo, 29 e 30/05/2021. Xa no s.XIX, este templo foi causa de novas obras que serían beneficiosas para a mellora da asistencia dos fregueses, da hixiene e tamén para o coidado dos retablos para facer fronte ao seu deterioro por mor da humidade. Os teitos fabricados con vigas de madeira ían cedendo pola podremia co paso do tempo nos infernais e chuviosos invernos daquela época.
Esta foi unha das causas pola que o crego e reitor desta parroquia, don Juan Manuel Míguez Alonso, decidiu sacar á pública poxa a contratación da obra en pedra da bóveda central da nave do templo en xullo de 1852. A esta obra había que sumarlle outras de menor envergadura que eran sempre supervisadas baixo a previsión e consentimento do Arcebispado de Santiago, diocese á que pertencía a nosa parroquia.

Extracto do contrato da bóveda da igrexa do Hío en 1852 / Arquivo Histórico Provincial de Pontevedra
Unha referencia anterior a esta obra atopámola nos libros do Arquivo Parroquial do Hío, dos que extraemos os seguintes parágrafos: “Haviendo mandado S. E. El Sr. Arzobispo en su santa y General visita, que hizo el año pasado de mil ochocientos veinte y siete, que reunidos los fondos de la Fábrica se hiziese el retablo Mayor que se hallaba deteriorado y amenazando ruína; y haviendo determinado sacarlo a públicas posturas no solo el retablo mayor, sino baldosar la Capilla mayor, mudar el tragaluz por ser la vista opuesta, hacer las mesas de los Altares colaterales todo de piedra: construir sesenta y tres sepulturas de Adultos y veinte de Párvulos, y hacer la escalera con un foso a su entrada para impedir el paso a los animales, cuya obra proyectada ha sido rematada en ocho mil siete cientos rrs. Quedando a cargo y cuidado de los vecinos la condución de la piedra y la apertura de sus cimientos. Para cuya obra entregó el Fabriquero José Antº. Gutiérrez y otros individuos, como deudores a esta Yglesia las cantidades que avajo suenan.”
Unha aportación de 1.000 reais do mordomo fabriqueiro José Antonio Gutiérrez
Destacamos que José Antonio Gutiérrez, como mordomo fabriqueiro, aportou 1.000 reais para a citada obra, segundo un recibo datado o 3 de novembro de 1847. Tamén entregou Manuela Pastoriza, viúva de Francisco González, veciña do Hío e residente en Aldán, 830 reais como herdeira de don Antonio Pastoriza, antigo depositario que foi da “fábrica”desta igrexa.
Juan Manuel Míguez, crego do Hío e natural de San Miguel de Pexegueiro, contratou como mellor puxante para consolidar as obras establecidas da bóveda da nave central da igrexa do Hío, ao mestre canteiro Antonio Cerviño Couceiro, veciño de Santa María de Aguasantas, no concello de Cerdedo-Cotobade. É importante saber que este vai ser o mesmo crego que manda facer e erguer en 1872 a obra do Cruceiro do Hío, cando xa tiña coñecementos da destreza do escultor Ignacio Cerviño, fillo de Antonio. O contrato da obra da bóveda está documentado ante o notario don José Benito Arís, nun protocolo notarial datado no 19 de outubro de 1852. O texto é do seguinte teor: "/En la Feligresía de San Andrés del hío á diez y nuebe días del mes de octubre año de mil ocho cientos cincuenta y dos: ante mi Esnº. y testigos personalmente constituidos el Sr. Cura Parroco Dn. Juan Manuel míguez de la misma y José Benito ferradás mayordomo Fabriquero de ella, de la una parte; y de la otra Dn. Antonio Cerviño Maestro de Cantería de la vecindad de Sta. Mº. de Aguas Santas del Partido Judicial de Puente Caldelas y dijeron: Que en diez y nuebe de Julio pasado del corriente año, se remató en públicas posturas de entre varios licitadores en el Dn. Antonio Cerbiño la obra en la Yglesia Parroquial de esta Parroquia en la cantidad de cinco mil seis cientos y sesenta rrs. Vºn (vellón). Bajo las condiciones siguientes: Primera- Baldosar toda la Yglesia con las Capillas que dicen a sus estremos. Segunda- El Baldoso ser todo unido a cincel y escodado la parte superior, haciendo un franje desde la Cepa o Machón de los Arcos de uno a otro, haciendo este una desigualdad de las mas hileras. Tercera- La parte qe dice desde el Arco de las Capillas arriba, será baldosado en forma de triángulo, y solo los estremos segun dicen las Paredes del Cuerpo de la Yglesia, qe este será a hilada..../ ".

Bóveda da igrexa de Aguasantas asinada polo mestre Antonio Cerviño en 1851. / Anxo Coya
Nas seguintes cláusulas deste convenio destacamos que o termo “baldosado” dende a porta principal da igrexa ata o altar maior debe ser moi “igualado”. A soleira desta porta debe ser levantada para unha maior comodidade e facer a escaleira para subir á tribuna e debaixo desta deixar a pila de bendicir a auga. A dita pila debe labrarse e moldearse polo exterior en forma de concha.
As seguinte clásulas do contrato puntualizan as obras a realizar: “Hacer la Boveda del Cuerpo de la Yglesia y para esta debe hacer estribos o Machones, de modo qe en estos debe estribar toda la fuerza de la Boveda y no sobre las Paredes de la Yglesia por no poder estas responder de su seguridad por su antigua construccion. Septima- La tribuna debe estribar en un Arco que debe lebantarse de un Machón a otro en altura proporcionada siendo este ochabado por la parte inferior, y por la superior en linea recta para sobre esta asentar los Puntones de la tribuna. Octava- Los Machones no saldrán a la Yglesia mas de tres quartas y media y hasta que comiencen a tomar la Bóveda ha de labrársele unos entrepaños y alguna moldura que la haya agradable a la vista y a la arquitectura. Novena- Será obligación del maestro responder por el tiempo legal y diez años mas de la seguridad de la obra, así como de la construcºn según la Academia de San Fernandoy ódenes Rs (reales)....... Quince- La Piedra debe ser de la mejor calidad y sacada en el paraje mas próximo a la Yglesia sin pasar de la casa de Otero arriba por haberla cerca tanto la de los cimientos como de la obra. Diez y seis- La piedra ha de venir toda desbastada del Monte y Cortada ya según la obra lo pide no siendo la de los cimientos que se le conducirá en bruto. Diez y siete- También hará el rematante las lozas que se hallan partidas en el Cementerio, y una grada de la entrada del Arco que también está y las colocará según están. Diez y ocho- Es también obligación del rematante el dejar la entrada cerrada que se haga para introducir la Piedra.... Diezy nuebe- La Condución de la Piedra será por cuenta de la Parroquia para lo que el rematante debe abisar tres días antes los carros que necesita. Veinte- El dinero se le dará al comenzar la obra seis cientos rs. Y lo mas según baya creciendo.......Última (22)- Que ha de principiar la obra en el mes de Diciembre del presente año empezando con romper la Piedra y perfeccionarla para carretar el vecindario de manera que ha de estar toda conducida para mediados de Marzo del próximo año y entrar a habrir la Yglesia y obrar en principios del siguiente Mayo y continuar sin intermisión de tiempo hasta la conclusión de toda ella”.

Antonio Cerviño rematou en 1854 as obras da igrexa de Santo André de Valongo. / Anxo Coya
Deste xeito e baixo estas condicións asinou Antonio Cerviño a obra valorada en 5.660 reais, exercendo de fiador Manuel García Vázquez, mestre canteiro de Santa Eulalia de Ponte Caldelas .
Consultamos tamén artigos do erudito Calros Solla Varela que o 15 de xullo de 2019 publicou datos sobre este mestre de cantería, apoiándose nun traballo de E. Bande Rodríguez. Lemos o seguinte: “...Esquecido o culto ao seu patrón, dan orde de enterrar as imaxes dos santos. Case cumprido o século XVIII, actívanse os traballos de reconstrución e ampliación do templo e, xa que logo, avivécese a devoción. E. Bande Rodríguez (“La romería de Santo Domingo de Xirazga”, 1992) cita, entre outros mestres de obra, a Antonio Cerviño que, aveciñado en Cerdedo, tomou parte nunhas obras que se prolongarían até o ano 1857. O señor Aurelio eríxese voceiro da tradición: “Esta capela fíxose en tres veces; a sancristía é a orixinal”. Antonio Cerviño Couceiro, falecido en 1889, é o proxenitor do escultor Ignacio Cerviño Quinteiro. Esta circunstancia apoiaría a asignación do cruceiro do San Salvador de Xirasga ao cicel de Ignacio Cerviño. Consonte a inscrición do pesdestal, o cruceiro data do ano 1896...”
*Investigador e veciño do Hío
Suscríbete para seguir leyendo
- Amplio operativo en los muelles de Aldán, Beluso y Bueu para buscar marisco ilegal
- Desalojado un edificio en la avenida de Vigo en Cangas por un incendio
- La tormenta deja 300 casas sin luz en Cangas, derriba muros y anega calles
- El TSXG avala el derribo del muro de la anterior casa de Feijóo en Moaña
- Lola Bon, la voz canguesa de Jarcha que amenizó la Transición con «Libertad sin ira»
- La carretera que abrió O Morrazo
- Tras la noche más oscura de avenida de Vigo 10
- Bueu ayuda a España a ganar el mundial de pesca submarina en Brasil