Aunios e a historia sen fin de Ons

A revista «Aunios» xa vai por 30 números. Son xa tres décadas de traballos de investigación ao redor da illa de Ons e da súa contorna, como Bueu, O Grove e demais lugares da ría de Pontevedra. O novo número desta publicación impulsada pola Asociación Cultural PineirÓns preséntase este venres na Sala das Cunchas do Concello do Grove, a partir das 20.30 horas.

A relación da illa coa Escola Naval Militar de Marín; as escavacións arqueolóxicas nas factorías romanas de salga situadas na praia de Canexol; unha nova achega sobre a cultura popular; as costumes e os ritos vencellados ao San Xoán contados a través da memoria de señor Francisco o Fillo do Fento, unha memoria rescatada a través das recollidas feitas polo investigador José Manuel Dopazo; a chegada da enerxía eléctrica ou a presenza en Ons do folclorista, antropólogo e investigador danés Gustav Henningsen a mediados da década de 1960. Son só algúns dos artigos que gardan relación directa co arquipelago bueués, aos que tamén habería que engadir «Ons daquela: homes de ferro, mulleres de aceiro temperado» do que fora mestre na illa, Julio Santos Pena, ou a segunda parte ao redor do transporte á illa, que aporta Arturo Sánchez Cidrás.

Tampouco faltan debuxos de José María Barreiro sobre Ons nin textos vencellados a outras illas, como Sálvora ou A Toxa.

Neste novo número de Aunios resultan curiosos algúns dos artigos, como o titulado «A electrificación da Illa de Ons», de Mateo Fontán Couto. Un texto que trata sobre o proxecto para levar a electricidade a Ons e que comeza coa bendición, o día de Noiteboa de 1958 en Pontevedra, das instalacións produtoras de enerxía que se habían de levar para a illa. Era un grupo electróxeno composto por un motor de gasóleo de 40 cabalos, un alternador de 20 KVA e un transformador de 30 cabalos. O proxecto fora feito en 1957 e contaba cun orzameto de 500.000 pesetas da época e as primeiras zonas que abarcaría eran Pereiró, Canexol, Chan da Pólvora, Curro, Caño, Laverco, Cucorno e O Centulo, amais da escola, a igrexa e o faro. Ao longo do periodo ata 1967 figura no arquivo do Concello de Bueu e da Deputación de Pontevedra abundante documentación sobre o proxecto, expedientes, xustificantes de pago, minutas e documentación técnica.

Entre a documentación recopilada polo autor figura unha carta manuscrita pola entonces mestra da illa, Carmen Tomé Loureiro, datada en decembro de 1958. Na misiva a docente mostraba o seu malestar porque a escola quedara fóra dos inmobles que recibirían luz eléctrica, unha queixa que surtiu efecto e logo se solucionaría ese desliz.

Desde aquela bendición de Noiteboa ata a actualidade pasaron preto de 70 anos e a illa aínda segue a esperar unha solución definitiva para o seu suministro eléctrico, tal como lembra o autor. Hai que lembrar que na actualidade a electricidade segue chegando a través de xeneradores e de xeito gratuíto durante 10 horas ao día. Para o resto da xornada os veciños deben contar cos seus propios grupos electróxenos. Esa solución definitiva para unha enerxía limpa e continua ten que vir da man das renovables, pero ese proxecto aínda non acaba de concretarse.

Neste número de Aunios tamén destaca o texto de homenaxe ao antrópologo e investigador danés Gustav Henningsen (1934-2023), escrito por David Conde Lourido. A súa estadía en Ons debeu ser entre 1965 e 1966, probablemente por mediación de Staffan Mörling. Daquel paso polo illa quedan un total de 105 negativos fotográficos, que forman parte do Fondo Fotográfico Rey-Henningsen e que está depositado no Arquivo Gráfico do Museo do Pobo Galego.

Un conxunto de imaxes que recollen a paisaxe de Ons (15), as crenzas populares e cristiás (12), o traballo doméstico, como a matanza do porco (16) e a importancia do mar e da pesca para Ons, que con 61 negativos e o bloque temático máis extenso.

Un fondo fotográfico que se enriqueceu grazas ás aportacións de colaboradores de Aunios como José Manuel Dopazo ou Celestino Pardellas de Blas, que permitiron identificar lugares e poñer nome a moitas das persoas que aparecen nesas imaxes.

Suscríbete para seguir leyendo