O paso de Castelao por Bueu

Neste mes de xaneiro conmemórase o 75 cabodano de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, que finou un 7 de xaneiro de 1950 no exilio, na coñecida como a quinta provincia galega: Bos Aires. A Xunta de Galicia decidiu declarar este 2025 como Ano Castelao e ao longo dos próximos meses haberá multitude de actividades para lembrar ao artista, intelectual e político galeguista. Desde o Concello de Bueu veñen de publicar un bando especial, que neste caso é especialmente acaído polo estreito vínculo que Castelao mantivo coa vila do Morrazo. Foi un dos moitos artistas e intelectuais que pasou polo municipio naquela primeira metade da década de 1930, ata o inicio da Guerra Civil.

As crónicas da época dan fe de que polo menos participou en dous mitins en Bueu. En realidade o primeiro podería considerarse como un triple mitin porque incluíu paradas en Meiro, Cela e Beluso. Foi o 9 de outubro de 1932, nunha xornada coñecida como «Domingo Galeguista». Aquel día comezou nunha vivenda no lugar de Quintáns, na aldea de Meiro, onde hai unha placa que lembra o seu paso. A casa pertencía a Manuel Lafuente Portela, que era delegado do Partido Galeguista en Bueu, e desde o patín de entrada interviñeron Alexandre Bóveda, que era secretario do Partido Galeguista; Ramón Otero Pedrayo e o propio Castelao, nun momento no que ambos eran deputados nas Cortes en Madrid durante a II República.

Un dos sobriños de Manuel Lafuente, Xosé Antón «Seso» Portela, aínda lembra o que lle contaba o seu tío daquela visita. «O domingo era o día no que a xente aproveitaba para cocer o pan para toda a semana e para a lavar a roupa. Cando Castelao chegou a Meiro viu a aldea rodeada de fume e dixo: ‘Estou vendo para Meiro como cocen os fornos’», recorda que lle contaba o seu tío.

Bueu homenaxea ao veciño galeguista Manuel Lafuente nun acto en Meiro

Ao tío de Seso Portela tamén lle quedou gravada outra frase que dixo Castelao no peche daquel mitin: «Estoulle arrastrando polo rabo á burra e a besta zorrégame patadas». Non era algo literal, senón unha metáfora que usaba Castelao para explicar que coas súas intervencións tentaba espertar conciencias e mobilizar ao pobo, pero non sempre con éxito.

Desde Meiro foron a Cela, a unha vivenda situada moi preto da hoxe estrada PO-551 e onde había un salón de baile. Alí foron agasallados cun xantar no que estaban Agustín García Parada –que fora alcalde entre 1910 e 1911–, Tomás García, Manuel Garrido, Manuel García Carballo e José Gómez de la Cueva, máis coñecido como Johan Carballeira e segundo a crónica de «El Pueblo Gallego» asistiron máis dun cento de persoas. Segundo a mesma crónica, Castelao acabou defendendo que Galicia tiña que conquistar «la Autonomía de sus bienes materiales, pero también los espirituales y, sobre todo, su libertad para que no vuelva a ser aherrojada por los caciques republicanos, como antes lo fue por los monárquicos». Un discurso que foi seguido dunha gran ovación e numerosos vivas. Aquela xornada remataría con outro mitin en Beluso.

Castelao voltaría a Beluso a dar outro mitin o 6 de outubro de 1935, pero a súa presenza en Bueu era moi frecuente. A Asociación Amigos de Johan Carballeira lembra que o artista e político galeguista acudía con frecuencia á Banda do Río, onde Francisco Escáneo tiña un bar no que paraban moitos mariñeiros. Este veciño, que aparece como ‘El Cubano’ en «Los gozos y las sombras» de Torrente Ballester e que foi represaliado tras o golpe militar de 1936, era membro do Partido Galeguista en Bueu. El era o encargado de cobrar as cuotas dos afiliados, que logo acudía a recoller o propio Castelao.

O bando do Concello de Bueu anima a cidadanía a achegarse á obra de Castelao e remata cunha das súas frases: «O verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideas en feitos».

Suscríbete para seguir leyendo