Mil primaveras máis!

A Bernardino Graña Villar e Henrique Harguindey Banet, in memoriam

Dous lóstregos, dous trebóns, veñen de asolar e pasar por Cangas. Despedíamos a Quique un 21 de decembro, solsticio de inverno. A ciencia infórmanos que ese día é a data do ano no que o sol acada o punto con menor altura das 365 xornadas do calendario, na que o amencer chega máis tarde e o solpor máis cedo. A partires de aquí, de forma gradual, irá agrandando a luz diurna ata o final da primavera. Bernardino ven de deixarnos a pasada fin de semana do 19 xaneiro. Unha recente e nova caída aceleraba o desenlace final. Era un día frío e húmedo de rigorosa invernía. Ceos cubertos e de friaxe acompañaron os nosos ilustres veciños, mal agoiro e negativa metáfora do que fora a súa común guía, a estrela do idioma galego, a luz dunha sollosa primavera literaria que ámbolos dous tiñan alimentado nestas útlimas décadas. Dúas novas necrolóxicas impactaban fondamente á veciñanza de Cangas polo valor da dimensión cultural das mesmas.

Din que as persoas non morren se non se esquecen. Ben é certo que a vida dos escritores ten unha xusta prolongación na historia. Por iso, o seu legado continúa no tempo e seguirá a estar presente en calendas futuras. A mellor homenaxe posible é a relectura das súas obras. Se ben é moi complexa a escolma dunha obra literaria, reseñemos obras merecentes e representativas dos dous autores.

Das máis de corenta traducións de Harguindey cómpre destacar a última editada en setembro 2024, Crónica da Galiza no s. XIV de Jean Froissart, así como o ensaio La Galice. Lerias i enredos para os máis pequenos, Antoloxía de conto popular galego, compartidos coa súa querida compañeira Maruxa Barrio, falan ás claras do seu amor polo conto tradicional, como fala da súa sensibilidade cara a polifonía da lingua, Unha maré de palabras, na que se ocupa do léxico e fraseoloxía do Morrazo. Urbi e Orbi, dende o galego para o mundo é un canto á proxección internacional do noso idioma, obras estas últimas nas que contou coa colaboración de varios compañeiros e amigos.

«Remato o meu periplo en Cangas, donde tan ben me sentín»

A obra poética de Bernardino Graña, moderna no seu concepto, con temática do mar, do amor, da ecoloxía, do pacifismo e solidariedade, conforma unha das páxinas máis recoñecidas na historia da nosa poesía e das nosas letras. Poema do home que quixo vivir, Profecía do mar, Se o noso amor e os peixes.., son textos fundamentais e influentes en xeracións posteriores. Amáis destaquemos outras importantes aportación como o relato Fins do mundo; a narración heterodoxa Protoevanxeo do neto de Herodes; a narrativa infantil e xuvenil con O gaiteiro e o rato Pérez, Xan Guindán, O quirico lambón, e o teatro con Vinte mil pesos crime e Sinfarín contra don Perfeuto, deben convivir outra volta connosco.

«Que o mar che sexa leve, Bernardino»

Informes oficiais veñen de denunciar o estado de saúde da nosa língua. De forma máis que preocupante, reflicte a perda galopante nas idades máis novas. O grande Castelao, no 75 aniversario do seu pasamento, segue a ser unha eterna referencia do pasado, presente e futuro do noso idioma e do noso país. Escribía en Sempre en Galiza: «Estes personaxes obedecen á súa condición de parvos, e odian o galeguismo. Cren que falar castelán é falar ben e falar galego é falar mal». Falta o amor á lingua e ás raíces, e sobra esnobismo e ignorancia. Temos que ser orgullosos do que somos, de onde vimos e do que falamos. “O idioma é un herdo,/patrimonio do pobo/maxicamente vello/eternamente novo” escribiu Manuel María. O benquerido Vázquez Pintor ten falado ben: “Cómpre saber que a Lingua, mais e antes que calquera arquitectura e arte e nombradía que nos conmove, é quen resiste e vai identitaria de compaña coas idades do Amor e das entregas”.

O amigo e profesor César Varela, compañeiro de traballo dos dous docentes no Instituto María Soliño de Cangas, é o autor dunha máxima que xa transcendeu a todo o país: “Serei inmortal se ti me falas”. O debuxante Kiko da Silva ilustraba o falecemento de Bernadino cunha viñeta, retrato do autor e a lenda de “Os poetas morren...mais seguirán vivos se falas a lingua na que escribiron”.

Recitemos o verso con que se despedía Henrique: “Eu non quero tristezas / quero o sol á miña beira” e que se superpoña ao de Bernardino: “Como hei de vivir mañá sen a luz túa”. Grazas por transmitirnos esa enerxía necesaria, grazas polas vosas inxentes, cualificadas e variadas contribucións ás futuras primaveras das nosas lingua e cultura.

Que sexan polo menos, como desexaba Cunqueiro, mil primaveras máis para o noso idioma!

*Mestre xubilado e veciño de Cangas

Suscríbete para seguir leyendo