Suscríbete

Faro de Vigo

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

De escribáns e notarios en Cangas (II)

O autor céntrase na figura de Carlos del Valle-Inclán Peña, que ocupou a praza de notario entre 1915 a 1930 e foi presidente da Sociedade “El Porvenir del Morrazo”

Catalina Peña e Carlos Valle-Inclán en Vigo. Arquivo do autor

Xa vimos como o escribán Jerónimo Núñez chegou a ser no seu oficio, o máis notorio dos escribáns de Cangas por dar fe, a través do seu relatorio, da invasión turca en 1617. Xa no século XX, chamaríanos a atención, ainda que por motivos diferentes, a figura de Carlos del Valle Peña, notario de Cangas entre 1916 e 1930 e irmán do coñecido literato Ramón del Valle-Inclán que trunfaba en Madrid nestas datas.

Carlos del Valle-Inclán Peña. Arquivo do autor

De non ser por esta razón, este notario que ainda asinaba como Carlos Valle Peña, pasaría tan discretamente, e así foi no tempo que exerceu en Cangas, como os seus antecesores neste cargo. As relacións de Carlos Valle co seu irmán, a pesar da distancia a Madrid ou precisamente por iso, sempre foron cordiais ainda que a vida de Ramón, casado cunha actriz, era un pouco descontrolada. Cando o escritor decidiu engadir Inclán ao seu apelido e comezou a ser coñecido, o notario Carlos faría o mesmo pois a parte de recuperar a antiga alcurnia familiar, luciría un apelido de prestixio nas letras. Tanto Ramón como Carlos, que rematara o Bacharelato en 1883, foron estudar Dereito a Santiago pero durante tres anos preferirían a vida literaria e bohemia da cidade antes que a dedicación ao estudo que só e de vagar, remataría o segundo dos irmáns en 1892. En 1886, xa retornado Carlos a Vilanova con 21 anos, vai traballar de escribinte no Concello sen titulación superior e dous anos despois semella querer emular ao seu irmán empezando a colaborar no xornal “El País Gallego” tras do que estaba Alfredo Brañas e outros representantes do Rexionalismo.

Revista “Cafe con gotas” (Santiago 1888).   | // ARQUIVO DO AUTOR

Revista “Cafe con gotas” (Santiago 1888). | // ARQUIVO DO AUTOR Xerardo Dasairas

Nestes anos trasladaríase a Pontevedra e presentaríase a un certame literario, comporía con Moisés González Besada o libreto da zarzuela “Milord” con música de Fernández Tafall, colaboraría na revista santiaguesa “Café con gotas” e en varios xornais (El Ciclón, Revista Popular, Gaceta de Galicia...), gañando un apartado do certame das festas pontevedresas da Peregrina de 1892 co traballo “Colección de escenas gallegas” que darían pé á publicación posterior dun libro no ano 1894, ainda que parece que antes tamén anunciara a saída doutro titulado “Bolios” que descoñecemos. Esta actividade literaria de Carlos Valle-Inclán chamaría anos máis tarde a atención do xornalista de Bueu Johan Carballeira que nun seu artigo apuntaba con retranca: “este de Villanueva, hermano de don Ramón, poeta. Como se ve toda la familia de los Valle-Inclán nació para hacer caligrafía”.

Marqués de Aranda. Arquivo do autor

Nesta estadía en Pontevedra, Carlos exercería diversas ocupacións como profesor no Instituto, ou oficinista na Xunta do Censo e na Deputación, grazas á sua relación cos Besada, Muruais, Ulloa... e tamén se trataba co coñecido boticario Perfecto Feijoo a quen lle transmitiría o seu “pésame” pola morte do loro Ravachol. Despois deste periplo laboral e xa ben relacionado na capital, decidiría finalmente abrir un bufete de avogado na rua Real onde exerceu ata 1896 en que gañaría por oposición a praza de notario en Sahagún (León). Non eran fáciles estas oposicións a notarías pois nestas datas e incluso en anos posteriores ata o franquismo, era necesario ir solapado por unha boa “recomendación” e Carlos Valle, neste sentido, iría ben arroupado pola sua relación con Eduardo Vincenti, Gamallo, Elduayen, Aguirre de Tejada... Mais, por unhas comunicacións, epistolar e telegráfica, semella que o seus “padriños” foron ao final o senador vitalicio Jacobo Ozores y Mosquera, marqués de Aranda e señor de Rubiáns con pazo en Vilagarcía e casa en Pontevedra que influiu no Ministro de Gracia y Justicia, así como o gran cacique, deputado cuneiro e político galego da época, o ponteareán Gabino Bugallal Araújo quen lle comunica: Está Vd. nombrado notario Sahagún. Sea enhorabuena.

Membrete e carimbo da notaría Valle-Inclán Cangas.

Membrete e carimbo da notaría Valle-Inclán Cangas. Fundación Valle-Inclán

Despois de exercer en Sahagún, ocuparía praza de notario en Vigo e Caldas de Reis ata que nomeado a comezo de maio de 1916, vén ocupar a vacante de Cangas, localidade na que exercería ata abril de 1930 en que se trasladaría a Valladolid. Un dos feitos máis destacables na vida social do notario Carlos Valle Inclán en Cangas foi o seu nomeamento como presidente da sociedade “El Porvenir del Morrazo” a mediados de marzo de 1920. No ámbito familiar e particular destacaría o casamento en Darbo da sua sobriña, filla do Valle Inclán escritor e o falecemento en febreiro de 1921 da sua primeira muller, Luisa Bermúdez de Castro y Vilardebó de apelidos entroncados co pazo de Vista Alegre en Aldán e a cidade de Pontevedra. Neste sentido, hai que dicir que Carlos mantería a sua condición de viúvo poucos meses pois logo anunciaría a sua relación con Catalina Peña Artime que era sobriña sua e bastante máis nova que el. Isto e a intención de casar provocarían a oposición de familiares e achegados pero as intencións dos noivos sobreporíanse a estas eivas e despois de obter a dispensa eclesiástica pola proximidade parental, acabaría casando de novo en Vilagarcía a finais de novembro de 1922 con 57 anos. Uns meses antes desta data, o 18 de xullo, o notario Carlos del Valle (sic) asinaría unha escritura importante na historia de Cangas como foi a compra dos 360 m² de terreo na Viña do Boi a Bernarda Graña Rodríguez e Leopoldo Montes para a edificación da Casa do Pobo polos sindicatos.

Gabino Bugallal. Arquivo do autor

Ainda que moi escasos, a través dos datos e informacións, a veces paradoxales, podemos enxergar un certo perfil do notario en cuestión que desde agora, como dixemos e pola fama do seu irmán, vai prescindir do apelido Del Valle para usar o de Valle-Inclán. Asemade, o seu talante semella ser o dun home de ideoloxía moi conservadora e católica tradicional (dise que ligado tamén á masonería pontevedresa) que o vai levar en Cangas a relacionarse cos representantes da Unión Monárquica Nacional (UMN) que durante a ditadura de Primo de Rivera pasarían a integrar o partido único da Unión Patriótica (UP) que se reunía no Casino cangués.

libro con escolma de artigos.

libro con escolma de artigos. Arquivo do autor

Cando se conforma en Cangas no 1924 a forza paramilitar do Somatén, Carlos Valle-Inclán é nomeado cabo (xefe) do mesmo, cargo que ao pouco tería que deixar por incompatibilidade coa sua condición de notario. Outro acontecemento que nos achega á sua ideoloxía foi o accidente de automóbil que sufriu perto de Vilanova de Arousa cando facía unha viaxe na que pararía en Cambados para se despedir do seu irmán Ramón María del Valle Inclán a piques de se marchar definitivamente para Madrid. O accidente a penas tivo consecuencias para os tres ocupantes do vehículo que nesta aciaga ocasión, eran dous coñecidos veciños de Cangas e membros da U. P., o conserveiro Pedro Mario Montemerlo e José Rodríguez Rivera (a) Lafuerza, administrador de Correos e agora cabo do Somatén en sustitución do notario. Outro feito de relevancia durante a sua estadía canguesa foi a organización do casoiro e voda da sua sobriña (filla maior de Ramón) en Darbo con Gerónimo Toledano, director do Instituto de Secundaria ubicado nestas datas na Escola de Artes e Oficios de Vigo. En abril de 1930, cando cumpría os 65 anos, Carlos Valle-Inclán e a sua muller abandonarían Cangas sendo sustituido na praza notarial por José Pascual García Moliner. O seu seguinte destino sería unha notaría de Valladolid que rexentaría ata 1932, ano no que se xubila, disfrutando escasamente desta situación, pois falecería o 12 de marzo de 1933.

Compartir el artículo

stats