Museos, yacimientos arqueológicos y libros de texto difunden una visión androcéntrica de la Prehistoria

La difusión del patrimonio arquitectónico del noroeste peninsular sostiene una visión sesgada de la Prehistoria en la que ellos suelen ser representados como guerreros y ellas, cuando aparecen, son un mero «elemento decorativo», limitado al ámbito doméstico y a los cuidados. La tesis de la arqueóloga compostelana Andrea Mouriño, Premio Egeria de la UVigo, analiza desde una perspectiva de género la construcción de las narrativas sobre nuestro pasado en museos, centros de interpretación y yacimientos gallegos, así como en libros de texto escolares y manuales universitarios publicados desde los años 80 hasta 2020.

Y la conclusión es contundente, se impone un discurso androcéntrico que reproduce los estereotipos y los principios del patriarcado. «Non é un resultado sorprendente, pero fai falta poñer estes datos sobre a mesa. O problema destas temáticas é que aínda atopan moitas barreiras. E levan unha parte de activismo implícita porque os resultados teñen un impacto na sociedade. Por sorte, agora estamos nun momento no que xa son unha liña de investigación consolidada grazas ao traballo realizado dende hai trinta anos por moitas compañeiras coas que teño a sorte de traballar. O Premio Egeria non só visibiliza o meu estudo, senón os que elas levan facendo tanto tempo», subraya Mouriño.

Su tesis, dirigida por Beatriz Comendador, tiene mención internacional, ya que durante el doctorado se desplazó al Instituto de Historia Contemporánea de las universidades de Évora y Nova de Lisboa. La estancia le permitió comparar los recursos de la región del Alentejo y los de Galicia con resultados muy similares.

«Nos libros de texto é máis sinxelo facer modificacións, de feito a partir da LOGSE están moi ben traballados nas cuestións que eu avaliei. Pero queda moito por facer Nos museos é complexo e depende moito da vontade das persoas porque cambiar unha coma nun panel pode levar un ano de procedementos administrativos. A educación é a base de todo e tanto os estudantes como a cidadanía teñen que acceder ao patrimonio da maneira correcta », destaca .

"Hai moitos enterramentos e investigacións sobre mulleres cazadoras"

Además de constatar que la realidad «dominante» es la infrarrepresentación femenina, también ofrece en su tesis una guía para incluir la perspectiva de género en los discursos sobre la Prehistoria. «É difícil que a muller apareza nos textos. Faino sempre nas ilustracións e como un elemento máis da paisaxe ou da escena, facendo as cousas que supostamente lle corresponden a elas. E, no caso dos museos, os obxectos que se soen priorizar tampouco son os que tradicionalmente se asocian ás mulleres, como os utensilios de cociña, polos roles e estereotipos de xénero que temos no presente. Pero non sabemos se no pasado era así ou non. De feito hai moitos enterramentos e investigacións sobre mulleres cazadoras reais, con datos detrás», apunta.

«A interpretación dun rexistro arqueolóxico sempre vai estar sesgada porque o que nos chega desde o pasado é unha mínima parte. Pero a arqueoloxía de xénero aporta datos científicos detrás de calquera actividade que se atribúa ás mulleres, xa sexa unha pegada ou un esqueleto. Do contrario, faríamos o mesmo que agora estamos revisando», defiende.

Aplicar esta nueva perspectiva, añade, «implica non só cuestionar o discurso senón as túas propias dinámicas na vida e, moitas veces, romper os teus marcos de referencia». «Aínda a día de hoxe é incómodo falar destas cousas pero haino que facer. A miúdo non somos conscientes do valor e da influencia que ten o pasado no noso día a día. María Ángeles Querol chámalle ‘actualismo imaxinativo’. E non só pasa coa historia e as tradicións, tamén cos referentes. No caso da miña profesión, por exemplo, nos museos, libros, videoxogos ou películas os arqueólogos sempre son homes», comenta.

Casualmente, Mouriño trabaja ahora con una beca de la Xunta en uno de lo museos incluidos en su tesis, el del Castro de Viladonga (Castro de Rei). Y aspira a continuar con esta línea de investigación en el ámbito académico a través de una ayuda postdoctoral. Por eso el Premio Egeria supone un espaldarazo: «Anima a seguir porque parece que o que fas importa, que non se queda nun despacho. Para min, é o máis importante ».

Suscríbete para seguir leyendo