Comedores escolares: «Facemos encaixe de bolillos con menos de tres euros por neno»

No corazón do rural galego, 35 nenos e nenas comen cada día un primeiro prato, un segundo e unha sobremesa elaborados nunha pequena cociña escolar. Sobre o papel, o comedor funciona baixo o modelo de xestión directa, coa súa normativa, as súas figuras definidas e unha compensación económica para quen o sostén. Na práctica, a directora do centro describe un engrenaxe moito máis fráxil: xornadas que se alongan sen fin, burocracia incesante, facturas que agardan quenda e un orzamento por menú que, como ela mesma admite, obriga a «facer encaixe de bolillos» para garantir que ninguén quede sen comer.

Alba López, directora do CEIP Emilia Pardo Bazán de Leiro e delegada do comedor, asume unha responsabilidade que poucos queren. A normativa distingue entre delegada, persoa encargada e colaboradoras, pero a realidade é que moitas destas funcións recaen en nais do alumnado, non en docentes. «É un papel moi pouco agradecido», resume. A dirección, ademais, percibe uns 14,46 euros brutos ao día; as colaboradoras, 12,50. Cantidades que, comparadas coa carga real de traballo, resultan simbólicas: «A min non me compensa para nada», confesa.

O colexio apenas supera os 40 alumnos matriculados, pero case todos usan o comedor. Esa escala, lonxe de simplificar a xestión, complícase. Alba traballa sen xefatura de estudos, sen secretaría, sen persoal administrativo e sen conserxe. A organización do centro, programacións, atención ás familias, coordinación docente, xestión económica, recae na mesma persoa que coordina cada detalle do comedor.

A paradoxa é evidente: a carga burocrática que se lle esixe a un centro pequeno é practicamente idéntica á dun grande. Informes, plataformas dixitais, memorias, actas, xustificacións… e todo o engrenaxe propio do comedor. «Ás veces teño a sensación de que o comedor dá máis traballo que o propio centro», recoñece.

Un orzamento que non chega

Alba defende con firmeza a cociña propia, convertida en sinal de identidade do colexio. Nun contexto onde o catering externo é habitual, reivindica o valor de cociñar no propio centro: máis control sobre o menú, máis proximidade ao produto e unha relación directa entre as decisións e o que chega ao prato. Para moitas familias do entorno, este servizo é esencial para conciliar e un factor decisivo á hora de elixir colexio.

A outra cara do comedor é a súa financiación. No caso do CEIP Emilia Pardo Bazán de Leiro, o servizo funciona baixo o modelo de xestión directa, polo que non recibe as axudas destinadas ás ANPA que xestionan comedores. O prezo que pagan as familias depende do nivel de renda -desde a gratuidade ata os 4,50 euros por menú-, pero esas cotas non entran directamente na conta do comedor: intégranse no sistema de bonificacións e a administración realiza transferencias periódicas, normalmente cada tres meses.

Segundo datos do propio centro, o comedor recibe entre 2,76 e 2,80 euros por menú infantil e menos de 3 euros por menú de adulto. Con esa contía deben cubrirse os ingredientes do menú completo e tamén os gastos indirectos: o propano -cun custo anual próximo aos 650 euros-, os produtos de limpeza, o mantemento dos electrodomésticos e o menaxe da cociña. «Facemos encaixe de bolillos con menos de tres euros por neno», resume Alba, quen admite que o equilibrio económico obriga a afinar cada gasto.

«Con todos estes datos hai que facer malabares», admite Alba. O equilibrio sostense en parte grazas a provedores locais que, conscientes da situación, aceptan agardar para cobrar ata que chega a seguinte transferencia. Mentres tanto, as facturas acumúlanse sen que o servizo se deteña.

No colexio non hai nutricionista. Os menús deséñanse entre a dirección, a encargada e a cociñeira, procurando un equilibrio entre verduras, froitas, lácteos, legumes, carne e peixe, e limitando ao mínimo os ultraprocesados. Para as dietas especiais cócese por separado, non só por normativa, senón por ética: que todos os nenos poidan comer con seguridade.

A coordinación do comedor vai moito máis alá de revisar menús. Alba debe garantir que o servizo transcorra sen incidentes, mediar ante conflitos e organizar o equipo humano: cociñeira, encargada e colaboradoras. «Ao final acabas xestionando persoas, menús e tamén emocións», resume.

«Todo se fai polos nenos»

A esta complexidade súmanse os imprevistos. Se a cociñeira falta, o centro debe decidir entre suspender o servizo ou improvisar unha solución para non deixar as familias sen apoio. Case sempre optan polo segundo. E iso implica carreiras: encargar comida nun comercio do pobo, recoller polos asados ou pizzas, volver ao centro, reorganizar horarios e pedir ás colaboradoras que cheguen antes. Todo iso mentres se cobren as clases con docentes de garda.

Estas solucións, ademais, disparan o custo do comedor, moi por riba do orzamento habitual. «Se pensásemos só na nosa comodidade, sería máis fácil dicir que non hai servizo», admite Alba. «Pero facemos este esforzo polos nenos e polas súas familias».

Alba resume a súa situación cunha frase: «Xestionar un comedor escolar parece sinxelo, pero no día a día é unha das tarefas máis complexas da dirección». Reclama orzamentos máis amplos que permitan ofrecer menús equilibrados sen depender de malabares constantes nin da paciencia dos provedores locais.

Ata que iso cambie, seguirá enviando informes, coordinando equipos, tecendo alianzas con empresas da contorna e facendo «encaixe de bolillos» para soster un servizo que considera esencial: «O máis importante é que todo se fai polos nenos». Que as familias poidan conciliar, que os pequenos coman ben e comedor siga sendo un dos corazóns do colexio.