No centenario de Alfonso Sastre

En febreiro de 1926 nacía en Madrid Alfonso Sastre Salvador, un dos dramaturgos máis importantes na dramática de expresión castelá contemporánea. A súa obra cobre un período fundamental na segunda metade do século XX, desde 1946, data en que presenta Uranio 235, texto que manifesta un compromiso certo cos problemas do presente, nesa ocasión por mor do uso da bomba atómica contra a poboación do Imperio Nipón. A finais dos anos corenta, nos cincuenta e nos sesenta, alenta movementos de renovación que serviron para axitar as augas pozadas da cultura daquel tempo, como o grupo Arte Nuevo en 1945, o Teatro de Agitación Social en 1950, e o Grupo de Teatro Realista en 1960.

Malia ter asinado algúns dos textos máis relevantes desa segunda metade do século XX, na súa traxectoria tamén cómpre lembrar o seu traballo como articulista e polemista, alentando debates sempre oportunos e necesarios, como aquel no que tamén participan Antonio Buero Vallejo ou Alfonso Paso en relación ás posibilidades e orientacións da escrita nun país sometido a unha durísima ditadura militar. Debates nos que latexa unha busca permanente en relación ao rol do intelectual nun medio hostil, e nos que se mesturan con rigor cuestións formais e temáticas: sobre que escribir e como facelo.

Na súa obra teórica figuran traballos como Drama e sociedade (1956), Anatomía do realismo (1965), A revolución e a crítica de la cultura (1970), ou Crítica da imaxinación (1978), que destacan por presentar cuestións relevantes no eido da teoría e a práctica da creación dramática e teatral, cando España era neses eidos un ermo no sentido máis literal da palabra. Logo virá O drama e as súas linguaxes, en dous volumes publicados en 2000 e 2001 onde realiza unha documentada aproximación ao oficio da escritura como quefacer da palabra. Textos que pasados os anos non perderon nin unha chisca de pertinencia.

De 1980 data Graves medidas necesarias para a salvación do teatro dramático español, texto menos coñecido que publica como un manifesto e coa clara intención de provocar un debate arredor das orientacións da escrita e do teatro nun momento en que a escena peninsular comezaba a sufrir os efectos da febre posmoderna, coa proliferación de exercicios formais sen apenas substancia. Un texto no que o autor, malia asumir por veces un ton inquisitorial na súa estratexia provocadora, acerta a presentar os problemas fundamentais da escena actual, na que segue imperando aquel principio posmoderno do «todo serve se che serve a ti». Entre os males provocados polo xiro posmoderno cabe sinalar o acrecentamento do paradoxo que Barthes definiu nos seguintes termos: «Gústame moito o teatro, pero case nunca vou».

Sastre é autor dun conxunto moi singular de pezas, moi variadas e en ocasións avanzadas ao seu tempo. Velaí temos exemplos tan notables como Prólogo patético (1950) no que aborda o fenómeno do terrorismo, como fará Camus en Os xustos; Escuadra cara á morte (1952), drama no que reborda un fondo nihilismo existencial, ou Opan de todos (1953), sobre a corrupción que abrolla nos procesos revolucionarios.

Tres textos que dan conta dunha mirada complexa á realidade, a mesma coa que anos despois escribirá textos tan salientables como Guillermo Tell ten os ollos tristes (1955), Morte no barrio (1956), O sangue e a cinza (1965) ou A taberna fantástica (1965), pola que recibirá en 1986 o Premio Nacional de Literatura Dramática. Malia que Sastre segue sendo un autor pouco habitual nos palcos e nos teatros, os seus textos seguen gozando de moita actualidade.

Entre nós

A recepción da obra de Alfonso Sastre en Galicia foi máis ben escasa, en realidade puntual, anecdótica. En 1961 o Teatro de Cámara Ditea, de Santiago, con dirección de Agustín Magán, presenta Na rede, en castelán, e contra 1966 José Redondo Santos escenifica A mordaza cun grupo de teatro universitario da Coruña, e nese mesmo ano dirixe Escuadra cara á morte, desta vez con Tespis. Con todo, a súa pegada déixase sentir con forza na obra dalgúns autores, como poida ser o caso de Roberto Vidal Bolaño, e por aí aparecen argumentos para encetar un estudo inaugural desa recepción.

En 1996 participou na XIII edición da Semana Galega de Filosofía de Pontevedra, naquel ano baixo o lema «Filosofía e lingua», cunha conferencia que logo convertería nun longo ensaio, «O actor no labirinto da lingüistica», no que analiza a súa concepción do «drama como parlatura», e salienta a importancia do saber gramatical nunha profesión, a de actriz ou actor, no que as palabras teñen tanta importancia. Un conxunto de reflexións sobre a arte da interpretación especialmente substantivas.