Paixóns de mocidade

O concello de Ribeira de Pena pertence ao distrito de Vila Real, encaixado entre as serras e os vales verdes atravesados polo río Tâmega, xa na fronteira natural entre Trás-os-Montes e o Minho. É unha terra de montaña salpicada de aldeas dispersas e camiños antigos. Aquí atópase Friúme, a pequena localidade onde Camilo Castelo Branco pasou algúns dos anos máis decisivos da súa mocidade. O gran novelista portugués chegara a Ribeira de Pena sendo aínda un adolescente. Nacera en Lisboa en 1825, pero quedou orfo moi cedo e pasou a infancia con distintos familiares que o tiveron ao seu cargo. Cara a 1840, con apenas quince anos, trasladouse a Friúme para vivir cunha prima, María do Loreto de Sousa e Melo, sen saber que aquela estancia cambiaría a súa vida.

Na aldea ribeirapenense atopou por primeira vez certa independencia e tamén o ambiente rural que máis tarde aparecería en moitas das súas novelas. Alí coñeceu a Joaquina Pereira de França, unha moza da localidade coa que acabaría casando en 1841, cando el tiña dezaseis anos e ela catorce. O matrimonio celebrouse na igrexa de San Salvador de Ribeira de Pena e a parella instalouse na casa que hoxe funciona como espazo camiliano, integrado no ecomuseo do municipio.

Aquilo durou pouco tempo –Camilo permaneceu en Ribeira de Pena apenas tres anos, entre 1840 e 1843—, pero moi intenso. Alí, ademais, naceu Rosa, a primeira filla do escritor, quen axiña abandonaría a comarca para continuar os seus estudos e comezar a vida axitada que marcaría a súa traxectoria literaria e sentimental. No entanto, Ribeira de Pena quedou profundamente ligada á súa memoria. Moitas das paisaxes, personaxes e ambientes que aparecen na súa obra naceron precisamente do vivido en Friúme. A paixón xuvenil, as disputas familiares, os ciúmes, as escapadas e a dura vida rural remataron convertidas, anos despois, en materia literaria.

Camilo nunca abandonou do todo Ribeira de Pena. Obras como Maria Moisés ou O Lobisomem beben directamente das historias e personaxes que coñeceu durante aquela estancia. Así, Friúme converteuse nun dos territorios sentimentais que alimentaron parte da súa literatura posterior.

A casa de pedra aparece parada no tempo. O visitante atopa no museo unha recreación dos aposentos do novo matrimonio, paneis sobre a vida do escritor, referencias ao seu paso pola comarca e un percorrido polas obras nas que Ribeira de Pena aparece transformada en literatura. Hai espazo igualmente para exposicións temporais e actividades vinculadas á difusión da cultura portuguesa.

Tamén se poden descubrir os roteiros «Camiliano» e «Maria Moisés», que percorren os espazos máis emblemáticos vinculados ao novelista no municipio. Desde a illa dos amores ata a igrexa onde casou ou o lugar onde aprendeu latín co padre Manuel da Lixa, estes traxectos son o complemento perfecto para a visita á Casa de Camilo en Friúme.

O autor de Amor de perdição abandonou a aldea cara a 1843 para continuar estudos no Porto na Escola Médico-Cirúrxica pero detrás desa decisión había moito máis que un desexo de converterse en médico. Castelo Branco sentía a necesidade de escapar da vida pechada da vila e perseguir unha existencia literaria e bohemia.

O certo é que, unha vez instalado no Porto, practicamente non regresou. Empezou alí unha vida errante, marcada polos estudos inconclusos, o xornalismo, as tertulias, as viaxes e unha cadea de relacións amorosas escandalosas que acabarían converténdose en materia literaria. Tras Joaquina chegaron Patrícia Emília de Barros, Isabel Mourão e, finalmente, Ana Plácido, o grande amor da súa vida. Autor prolífico e sendo xa famoso no panorama literario portugués, volveu protagonizar outro gran balbordo cando Ana abandonou o seu marido para vivir con el en Lisboa.

A casa de Seide

Con Ana Plácido, o gran novelista viviu un dos episodios máis soados da literatura portuguesa do século XIX, xa que ambos foron encarcerados, acusados de adulterio. Pechado o caso e xa libres, en 1864 Camilo Castelo Branco trasládase á casa de São Miguel de Seide, en Vila Nova de Famalicão, propiedade do que fora marido de Ana e que, unha vez defunto, foi herdada por ela. Aquí escribiu moitas das súas obras ata que puxo fin á súa existencia dun disparo.

O edificio sufriu un incendio en 1915 e sete anos máis tarde foi reconstruído para abrir ao público como Museo Camiliano. Ao final dos anos 40 procedeuse a recuperar a súa traza orixinal para converterse definitivamente na Casa Museu de Camilo. Trátase dunha casa grande decimonónica, de estilo rural que, ademais de evocacións literarias tamén as ten cinematográficas, xa que aquí rodou o director Manuel Oliveira Os días do desespero sobre a derradeira fase da vida do grande escritor. Mantén o mobiliario da época e máis de cinco mil volumes e exemplares biográficos ou de interpretación da súa literatura, ademais de moitas outras pezas.

Suscríbete para seguir leyendo