«Café para todos»

O artigo 2 da Constitución de 1978 establece: «A Constitución fundaméntase na unidade indisoluble da Nación española, patria común e indivisible de todos os españois, e recoñece e garante o dereito á autonomía das nacionalidades e rexións que a integran e a solidariedade entre todas elas». Era a terceira vez, dende que en 1833 Javier de Burgos establecera a organización centralizada do Estado, que se puña en marcha un modelo descentralizado do Estado: o primeiro, quedou recollido na non nata Constitución federal de 1873; o segundo, na experiencia da II República.

Tras das elección xerais de 1977, os deputados vascos manifestaron o seu compromiso autonómico xuntándose ante a Casa de Xuntas de Gernika (19/06/1977) e reclamando o Estatuto vasco; apenas unhas semanas despois (29/09/1977), o goberno restablecía a Generalitat, o que permitiu o regreso do president Tarradellas o 23 de outubro de 1977, quen se dirixiu dende o balcón do pazo da Generalitat á cidadanía catalá. «Ja sóc aquí!», foron as palabras que pasaron a historia dese discurso.

Posteriormente, nun contexto no que o goberno de Suárez apostou pola descentralización administrativa, aprobando a constitución de entes preautonómicos en diferentes territorios (Andalucía, País Valenciano, Asturias...), Galicia inicia a súa andaina cara á autonomía o 18 de abril de 1978, cando se constitúe a Xunta preautonómica baixo a presidencia de Antonio Rosón, quen encarga a elaboración do Estatuto á Comisión dos 16, composta por representantes das forzas parlamentarias (UCD, CD, PSOE e PCG) e extraparlamentarias (POG, PTG e PG).

Non obstante, aproveitando unha posición de forza no Congreso dos Deputados, o texto sufriu numerosas modificacións, o que levou á sociedade galega a mobilizarse en contra do «Estatuto da aldraxe». O éxito desas mobilizacións levou a unha nova negociación (Pactos do Hostal do 29 de setembro de 1980) e a redacción do texto estatutario actual, que foi sometido a referendo popular o 21 de decembro de 1980 e aprobado polo Congreso o 17 de febreiro de 1981, só uns días antes do golpe de Estado.

Finalizado en 1981 o proceso de descentralización administrativa que levara á aprobación dos estatutos de autonomía das tres nacionalidades históricas, que o fixeron con arranxo ao artigo 151 e á disposición transitoria segunda da Constitución, xurdiron os primeiros problemas en relación co procedemento a seguir no caso dos restantes territorios.Nese contexto, o goberno de Calvo Sotelo chegou a un acordo co PSOE para canalizar a construción do Estado das autonomías. Froito dese pacto alcanzado en xullo de 1981, péchase a «vía rápida» (art.151) de acceso á autonomía coa incorporación de Andalucía en decembro de 1981; deséñase o que será o mapa autonómico definitivo desoíndo algunhas demandas territoriais lexítimas; e promóvese unha mesma estrutura organizativa para todas comunidades autónomas, nun claro intento de eliminar a desigualdade territorial que podería provocar a asimetría «nacionalidades» / «rexións» establecida no artigo 2 da Constitución.

Así mesmo, mediante a LOAPA, aprobada en xullo de 1982, o goberno da UCD, xunto co PSOE, pretendía dar un xiro recentralizador ao proceso de construción do Estado das autonomías, limitando a dinámica transformadora que buscaba profundar nas novas estruturas autonómicas. Non obstante, en 1983 a LOAPA foi declarada inconstitucional en tanto que unha lei estatal non podía condicionar («harmonizar» é o termo empregado na lei) os estatutos autonómicos..., pero o proceso xa culminara o 13 de marzo de 1983, seis meses antes da sentencia do Tribunal Constitucional.

Alén das autonomías

A idea de descentralizar o Estado tamén afectaba ás entidades locais, polo que o goberno da UCD realizou algúns avances nesa materia, pero non sería até o ano 1985 cando se materializou a lei que garantía o carácter autónomo e democrático dos concellos e das provincias. En paralelo a esas tímidas reformas, presentáronse as primeiras medidas tendentes a garantir o financiamento das comunidades autónomas e das entidades locais.

A diferenza do esforzo realizado para transformar o Estado centralista, os gobernos da UCD limitaron o alcance das conquistas laborais mediante o Estatuto dos Traballadores (1980) e a Lei básica de emprego (1980), criticada polos sindicatos.

En febreiro de 1979, por outra parte, comezaban as negociacións para formalizar o ingreso de España na Comunidade Económica Europea, obxectivo alcanzado no ano 1986; mentres, a solicitude de ingreso na OTAN realizouse en decembro de 1981 e formalizouse en maio de 1982. Paralelamente, en xullo de 1981 aprobábase no Congreso a lei que modificaba a regulación do matrimonio, para garantir a igualdade civil e o dereito ao divorcio.

Suscríbete para seguir leyendo