Anos de cambio

Unha vez aprobada a Constitución de 1978, remataba unha intensa fase da loita de clases, que comezara coas mobilizacións dos anos finais do franquismo, e viña inaugurarse unha nova fase dese mesmo proceso pero agora con novas regras, nas que as forzas en conflito pularon por desenvolver o «acordado» constitucionalmente por dous camiños opostos: a consolidación e fortalecemento do estado do benestar, por un lado, ou a configuración dun Estado sometido aos intereses do mercado, o que nalgún momento se chegou a definir como «capitalismo popular» polos seus promotores. Este novo proceso histórico desenvolveuse entre 1978 e 1994, anos nos que España asistiu a unha profunda transformación.

1978: un preámbulo para o futuro

O 6 de decembro de 1978 a sociedade española daba por válido o «contrato social» que determinaría os límites e o alcance do proceso de cambio da sociedade. Naquel acordo establecíase no seu Preámbulo, escrito por Tierno Galván, o seguinte: «A Nación española, desexando establecer a xustiza, a liberdade e a seguridade e promover o ben de cantos a integran, en uso da súa soberanía, proclama a súa vontade de: garantir a convivencia democrática dentro da Constitución e das leis conforme a unha orde democrática e social xusta; consolidar un Estado de Dereito que asegure o imperio da lei como expresión da vontade popular; protexer a todos os españois e pobos de España no exercicio dos dereitos humanos, as súas culturas e tradicións, linguas e institucións; promover o progreso da cultura e da economía para asegurar a todos unha digna calidade de vida; establecer unha sociedade democrática avanzada e colaborar no fortalecemento dunhas relacións pacíficas e de eficaz cooperación entre todos os pobos da Terra».

Abríase así un período histórico no que construír o Estado social e democrático de Dereito español, como se define a España no artigo 1º da Constitución, que «propugna como valores superiores do seu ordenamento xurídico a liberdade, a xustiza, a igualdade e o pluralismo político».

Os anos do cambio (1979-1994)

Tras da entrada en vigor do texto constitucional, o día 29 de decembro de 1978, o presidente do goberno Adolfo Suárez disolveu as Cortes constituíntes e convocou as primeiras eleccións do actual período constitucional, que se celebraron o xoves 1 de marzo de 1979. A partir dese momento desenvolveuse unha estratexia orientada a construír o que Vidal Beneyto denominou unha «democracia de clase»; neste sentido, pódense establecer tres fases.

A primeira fase prolongouse até a chegada ao poder dos socialistas liderados por Felipe González, logo das eleccións do 28 de outubro de 1982. Nese período cumpría desenvolver a estrutura política e administrativa do Estado para adaptala á nova realidade recollida na Constitución, polo que a cuestión prioritaria foi a descentralización administrativa do territorio e o establecemento dun modelo a seguir para o recoñecemento das novas comunidades autónomas, polo que se desatendeu a reforma das estruturas herdadas do réxime franquista (exército, Igrexa, xustiza, academia...).

Na segunda fase, que se prolongou durante o primeiro goberno de González (1982-1986) era prioritario neutralizar a clase traballadora, o que se logrou coa reconversión industrial, que non casualmente se centrou nas cidades máis combativas do país.

Xa a terceira, que concluíu en 1994, aproveitouse o crecemento económico derivado no ingreso no MCE -hoxe UE- en 1986 para desenvolver políticas económicas neoliberais que limitaron o desenvolvemento do estado do benestar e frearon o desenvolvemento de importantes dereitos sociais e económicos recollidos na Constitución.

O camiño cara a globalización

En 1968 as clases dominantes tomaron conciencia de que o seu mundo podía perigar, polo que había que pór fin ao equilibrio capital-traballo que dominara a fase que nalgunha ocasión se ten denominado «os 30 anos gloriosos» (1945-1975). Nese momento, aproveitaran a crise do petróleo para introducir unha nova política económica, aínda que o proceso de transición xa comezara en 1971, cando Nixon puxo fin á convertibilidade directa do dólar en ouro.

Non obstante, o éxito desa política neoliberal, herdeira do pensamento económico de von Hayeck e teorizada por Friedman nos anos 1970 na Escola de Chicago, logrouse cando chegaron ao poder Thatcher (1979) e Reagan (1981).

Foron anos nos que o equilibrio capital-traballo comezou quebrarse como consecuencia da desindustralización da Tríade occidental, asociada á terceirización e á deslocalización; así como, á quebra da capacidade de negociación dos sindicatos e a instalación dun discursos dominante que pon o acento no individuo emprendedor... Un período que remata tralo colapso da URSS e a irrupción do «mundo globalizado».

Suscríbete para seguir leyendo