Pedra e fe

Xusto no centro de Galicia, Taboada é un concello de dilatada historia e rico patrimonio artístico, ademais dunha entrada natural á Ribeira Sacra. Igrexas románicas, casas brasonadas e numerosos castros dan fe da historia e do poboamento desta terra desde hai máis de dous mil anos. Entre os seus monumentos singulares atópase a igrexa de Santa María de Taboada dos Freires, situada na parroquia do mesmo nome. Ademais de conservar a sinatura do posible mestre canteiro baixo a que se construíu, garda o relevo que lle deu máis sona: a escena bíblica de Sansón cun león no tímpano da portada principal. Testemuño de séculos de devoción, a figura pétrea do templo destaca nunha contorna dominada por suaves outeiros e prados verdes.

Segundo algúns historiadores, a igrexa probablemente tivo a súa orixe nun mosteiro que existiu no lugar, cuxa data de fundación se descoñece. O convento primitivo pasaría a ser rexido polos templarios, cuxa orde asinaría en 1244 unha concordia co bispo de Lugo e o seu cabido sobre os dereitos dos templos que posuían na diocese lucense. Entre eles atopábase Taboada dos Freires.

O edificio é obra do mestre Pelaxio, segundo consta na inscrición do tímpano, na que figura tamén a data de consagración, 1190. A fábrica románica mantívose ao longo dos séculos ata que en 1927 sufriu importantes reformas. Con todo, o templo conserva elementos salientables do seu estilo orixinal.

De planta rectangular, presenta muros de perpiaño e un tellado con cuberta de tella a dúas augas. No seu interior conserva un arco triunfal de medio punto. O muro da cabeceira da ábsida conta cunha xanela con arquivolta e columnas acobadadas. Sen dúbida, o elemento máis destacable é o tímpano no que aparece a figura de Sansón sobre o león, ao que domina apertando a súa mandíbula coa man dereita. Ambas as figuras inscríbense no interior dun arco de cinco lóbulos irregulares, en cada un dos cales se inclúe unha parte da composición. Así, o primeiro e o segundo lóbulo corresponden á cola do animal; o terceiro e o cuarto, ás cabezas de Sansón e do león; e o quinto alberga unha pata dianteira deste último.

Ao redor da escena figura a inscrición: «Pelagius magister» e «Johane Q(ui) notvit». Sobre isto hai distintas teorías, xa que algúns estudosos supoñen que o mestre Pelaxio foi o artífice do templo de Santa María e que Xoán realizou a inscrición. Outros historiadores suxiren que «Pelagius magister» podería ser o maestre da orde militar e non o autor do tímpano ou da igrexa.

Sexa como for, trátase dun elemento destacado do románico da zona, que conta con outro exemplar excepcional a pouca distancia. A uns seis quilómetros atópase San Pedro de Bembibre, que posiblemente formou parte, na súa orixe, dun dos mosteiros que poboaron a Ribeira Sacra. Erguida nunha fermosa contorna de castiñeiros e carballos, é unha das representacións máis significativas do románico rural, declarada Monumento Nacional.

Datada no século XII, é de nave rectangular con ábsida semicircular. Destaca a tripla arquivolta da súa portada principal, decorada en zigzag. No presbiterio repousa Xoán Taboada Rivadeneira e Figueroa, cabaleiro de Santiago e primeiro conde de Taboada, en cuxa sepultura pode lerse: «Respira máis que xace». O cruceiro exterior crea, xunto co templo, un fermoso conxunto nunha paraxe da que emanan calma e beleza.

Hai moitas outras mostras relevantes de arquitectura relixiosa nesta xeografía lucense, como Santa María de Piñeira, cuxa orixe se supón abacial. Destaca polo seu gran tamaño nunha zona rural e por un curioso balcón na fachada. Consta dunha única nave cunha cabeceira semicircular, precedida por un tramo recto. Conserva as decoracións dos capiteis e dos arcos con grande detalle, a base de motivos vexetais que reflicten, segundo os estudos, un estilo propio de obradoiros locais influenciados pola escola do mestre Mateo.

Castro Candaz, la «Atlántida» que se oculta en el Miño

Ver galería

Terra de castros

Ademais de patrimonio relixioso, Taboada conta con diversos castros, algúns tan curiosos como Castro Candaz, que pode ser visible que invisible, situado nunha península no Miño, cambiante segundo o nivel do encoro de Belesar. É un poboado prerromano con restos de cimentos dunha torre e muros circulares de xisto. É visible e transitable segundo as augas do gran pantano, situado nunha zona de gran valor paisaxístico. A súa estratéxica situación, moi apartada doutros poboados e cun único acceso por terra, aproveitaba as condicións naturais para proporcionar aos seus habitantes unha estancia segura no lugar.

Durante a Idade Media levantouse unha fortaleza posteriormente derrubada polas Revoltas Irmandiñas, reconstruída máis tarde pola familia Taboada. O acceso ao poboado faise a pé, seguindo un percorrido de aproximadamente un quilómetro desde o lugar de Xillán. Do castro de Moreda obsérvase o montículo no que se asentaba, malia non ser escavado profundamente e sufrir espolios. O castro de Barán e o de Taboada son outros asentamentos identificados no concello.

Suscríbete para seguir leyendo