Libros destacados da semana

Bo debut

Modernismo popular

Iago Fernández

A etiqueta do título non é miña senón de Mark Fisher, o crítico cultural británico. Fai referencia ás manifestacións creativas que se dirixen a un público masivo sen renunciar á experimentación e que, dalgún xeito, desafían os nosos imaxinarios do real e do posible. Pensen nos álbums de David Bowie ou nunha teleserie coma The Wire. No eido da literatura, os aportes de Fisher aínda están pouco aproveitados, pero, como exemplo actual de modernismo popular tardío, poderiamos citar La península de las casas vacías, de David Uclés. Agora ben, que acontece coas novelas, series, películas e álbums que, recorrendo aos códigos da cultura de masas e arriscándose á experimentación formal, non dispoñen dos medios nin das circunstancias para se dirixir a un público masivo nin, polo tanto, afectar os nosos imaxinarios a nivel colectivo?

Tal sería o caso de Mañá, cando sexamos luns, o debut novelístico de Xaquín Núñez. Por un lado, emprega os códigos do xénero negro e privilexia a claridade, a amenidade e, en certo modo, a facilidade lectora. Por outro, propón un xogo estrutural enxeñoso e moi aventurado. Digamos que se trata, pois, dunha novela modernista e, ao mesmo tempo, abertamente popular, que eleva os estándares artísticos dun xénero xa de seu cheo de inercia e mampostería.

Ambientada en Santiago de Compostela, conta as peripecias dun xubilado ao cargo da súa muller enferma, dunha emigrante brasileira con contas pendentes, dunha funcionaria a piques de perder o posto e dun curioso empregado de ferraxería. Ademais, estas catro tramas corren en paralelo a outras dúas: a duns policías en busca do asasino dun empresario local e outra na que o xubilado, a emigrante, a funcionaria e o empregado comparten unha fría sala de espera.

A estrutura complícase máis e as pautas compositivas as veces mutan. É coma se Xaquín Núñez transferise as complicacións do xénero negro, case sempre centradas na historia, ás posibilidades da montaxe narrativa e conseguise que, ao cabo duns cantos capítulos, xa non esteamos tan pendentes da intriga como do despregamento deste curioso mecanismo suízo. Recompensa abondo para falarmos dun modernismo popular que non dispón do favor do gran público nin intervén os nosos imaxinarios, pero, aínda así, brilla.

Mañá, cando sexamos luns (2026)

Autor: Xaquín Núñez

Editorial: Xerais

Prezo: 18,52 euros

A cantora do Ulla

Recuperar unha pioneira

Laura Paz Fentanes

O Concello da Estrada declarou o 2005 como Ano Cultural Avelina Valladares no 200 aniversario do seu nacemento. Con este motivo, publicouse a Obra poética da autora, editada por Xosé Luna Sanmartín.

O volume recompila os cinco poemas galegos de Avelina Valladares, que lembran esoutra grande autora das nosas letras, Rosalía de Castro. Tras esta sección, aparecen os poemas casteláns, 49, que nos permiten comprender a razón pola que Avelina é a cantora do Ulla. Estas poesías están dedicadas a amigos, coñecidos e familiares, algunhas veces cun ton máis severo e outras xocoso. Finalmente, inclúense as 15 charadas en verso posiblemente escritas pola poeta, xa que as respostas están redactadas nos manuscritos coa súa letra, e catro avisos que chamam á devoción da Virxe da Guía, probablemente tamén da súa autoría, escritos en distintos anos.

En resumo, o volume ábrenos as portas á poesía dunha escritora aínda non o suficientemente recoñecida. Unha muller adiantada ao seu tempo, non só polo seu dominio literario, senón tamén polo seu estilo de vida, por ser unha das primeiras mulleres en publicar artigos de opinión en prensa escrita e por resultar, ademais, unha das pioneiras á hora de elixir a lingua galega para escribir algunhas das súas composicións e abrir, así, un camiño que non era o máis doado.

Obra poética (2025)

Autora: Avelina Valladares (ed. Xosé Luna Sanmartín)

Editorial: Galaxia

Prezo: 13,50 euros

Coa tradición oral

Valores e memoria

María Navarro

Nunha mañá de inverno, coa neve brillando baixo o sol, Gata, Coella, Parrulo e Teixugo pensan nos seus amigos para compartir con eles o que teñen e mellorar a sensación de pracer que senten cando están xuntos. A creadora de tal historia, que leva por título Parchís, María Girón (Barcelona, 1983), artella e concibe o volume dunha forma integral, de modo que texto e imaxe conviven harmonicamente nun conto acumulativo no que as personaxes andan e desandan o camiño para conseguir o obxectivo que os leva a saír dos seus fogares e ir á procura do outro.

Este tipo de narración é unha das formas máis puras e rítmicas da tradición oral, baseada na repetición e o encadeamento, cada novo elemento se suma aos anteriores ata formar unha cantinela que logo volve sobre os seus pasos para chegar á orixe, creando unha estrutura circular que, unido á musicalidade e á loxica de causa efecto, reporta beneficios aos lectores/ouvintes ao mesmo tempo que se converte tamén nun estupendo xogo de memoria, importante motor que permite que funcionen ben todas as demais funcións cognitivas. Abonda con pensar que a memoria é o pegamento que une o que o neno aprendeu onte co que está descubrindo hoxe e se a través da palabra se axuda á cativada a construír un sistema de valores estético e ético, o obxectivo inicial de disfrutar ficará dobremente enriquecido.

Parchís (2026)

Autora: María Girón

Editorial: Kalandraka

Prezo: 17 euros

Rodar cara ao horizonte

Ata onde dean as forzas

Fabio Rivas

Gababa hai cousa dun ano o Baixo o ceo de xeo co que Adrián Pérez Bote gañou o premio Illa Nova de Narrativa 2024, premio que Galaxia vén convocando desde hai case unha década coa intención de descubrir voces novas, de ata 35 anos, e que xa nos advertiu de que deberiamos ter o ollo posto en autoras que axiña despuntaron, coma Antía Yáñez, Lara Dopazo ou Sara Vila. Algo semellante farei agora —porque ben o merece— coa obra gañadora da edición de 2025, a ópera prima de María Quiroga (Lugo, 1992), Perder o norte.

Manuel Astur narraba en La aurora cuando surge unha viaxe que o levou a percorrer Italia coa intención de pasar o loito logo do falecemento de seu pai. Os pedais deste Perder o norte tamén se moven grazas a enerxía cinética da perda. En tempos de postpandemia, a protagonista, unha muller nova, médica, leva a cabo o Camiño do Norte, partindo desde Donostia e co obxectivo de chegar a Santiago, en bicicleta.

Quiroga emprega este Camiño como medio para a reflexión, como lugar onde atopar encontros e silencios, como forma de cauterizar as feridas de diferentes perdas a partir da introspección. A dor física, o cansazo e os cambios de luz nas praias ao luscofusco son unha sorte de analxésico cos que apartar os demos que constantemente lle borboriñan ao oído.

Como obra iniciática, Perder o norte amosa unha satisfactoria seguridade narrativa. Aínda que por momentos a estrutura pode resultar reiterativa —a sucesión das etapas tende a uniformar o ritmo—, a voz de Quiroga mantense firme e coherente en todo o relato.

Perder o norte (2026)

Autora: María Quiroga

Editorial: Galaxia

Prezo: 18,05 euros

Suscríbete para seguir leyendo