Sorrentino e o amor esquivo

Entrar na igrexa de Santa María della Vittoria, en Roma, é entrar tamén nun xeito de xogo. O barroco, o espectáculo da Contrarreforma, tiña moito de fe e moito de espectáculo constante. A lixeireza e volubilidade nebulosa de Rafael Sanzio nos frescos dos Apartamentos Borgia, no Vaticano, fora desbordada polos clarescuros tan fortes e excesivos de Caravaggio, aquel home tan populista e tamén tan desprezado polo pobo (pintaba Virxes demasiado semellantes ás mulleres da rúa); a perspectiva de Alberti e o do Quattrocento, tan rectilíneo, tan níveo incluso no sonrosado de Tiziano, sería recollida por un Rubens que en lugar de Venus escollería pintar a súa muller, á corte, querubíns celestiais dentro da cidade ideal, que xa non era tan ideal, senón o teatro do mundo.

A corrala de cousas, o escenario, que tamén é a proposta de Gian Lorenzo Bernini en Santa Maria della Vittoria, coa súa «Éxtase de Santa Teresa» rodeado de palcos de teatro gravados na pedra para gozo da familia mecenas da obra. A «Éxtase» é un espectáculo cotián. É unha ledicia normalizada de raios divinos, un sistema de espellos que deita a luz sobre o branco sensual e aquel anxo coa espada do amor que entra dentro das carnes: así a persoa queda namorada, por Deus e por quen sexa.

Así tamén, con ese barroco, con ese contraste tan italiano, non polo dramático, senón pola boa mesura das cores ao xeito do control de Tiziano, representa Paolo Sorrentino o seu cine. En Parthenope (2024), estuda a evolución dunha muller non da rúa, senón da academia, que se atopa nun conflito e na que observamos os distintos afectos que percorren a súa vida. É unha homenaxe á súa cidade natal, Nápoles, e aos amores de xuventude entremesturados cos amores incendiarios de certos homes máis aló dos cincuenta anos, cando levan o seu particular via crucis de frustración, desamor e unha falsa e nova adolescencia.

É curioso que Sorrentino, malia ser tan barroco, sempre evite falar do amor entre a xente. Iso sempre me chamou a atención, pois noutros directores italianos -como o excelente Nani Moretti, do que xa teño falado aquí-, o amor enchoupa todo, incluso na homenaxe a unha cidade pola que Sorrentino e Moretti comparten un amor común: Roma. Ou, como lle dirían ao Papa de Roma, impersonado por Jude Law en O mozo Papa (2016): «un suburbio da Cidade do Vaticano».

A Roma sorrentina segue ese percurso barroco en contraposición á posmodernidade simpática e decadente de Moretti, bañada polo materialismo heroico e o político: en fin, o cidadán en vespa de Caro Diario (1993). Na proposta sorrentiniana coñecemos a cidade eterna grazas a Jep Gambardella, o escritor que na Gran Beleza (2013) nos guía sen sabelo pola fogueira das vaidades da alta sociedade, que ben podería ser a romana ou a de calquera sitio, hai mal gusto e excentricidade, lamentablemente, en demasiadas partes.

Gambardella está «na crema». O tipo só escribiu un libro e, onde o espectador que bebe do barroquismo sorrentiniano podería agardar tomar do néctar da excentricidade e do esperpento, atopa en cambio un contrapunto de cor matizada, con ese contrapunto normaliza dende a escasa altura da directora do xornal até, outra vez o teatro.

Ocorre coa morte inicial do turista dende o alto dun dos outeiros de vista panormámica sobre Roma ou coa personaxe da monxa «santa», á que pide socorro espiritual o escritor protagonoista, entre a seriedade e o humor, alí aniña Sorrentino e o seu cinema. Outra vez na Gran Beleza, temos a cor dun Tiziano, unha pequena Venecia dentro de Roma. Gambardella é de carácter temperado, dominador da situación, un home na procura da súa segunda novela.

O amor aparece en Sorrentino pero sempre de esguello, coma os anxos nun fresco de Giotto, con eses perfís tan serios que tamén recoñecemos na seriedade cómica sorrentiniana en Mocidade, o mellor papel do Michael Caine máis provecto, que é perfecto con todos os seus matices. Outro actor, o seu preferido, Toni Servillio, representa o ocaso do humanismo cristián na república italiana súa última obra, A graza (2025). Un home doutra época que se despide con dúbidas e con beleza, algo constante nas verdades de Sorrentino.

Suscríbete para seguir leyendo