500 anos do Tratado de Madrid

Fillo de Xoana de Castela e de Filipe de Borgoña (alcumado «o Fermoso»), Carlos sucedeu de maneira efectiva á súa nai, recluída en Tordesillas, en 1516. Cando, xa en 1520, accedeu asemade á titularidade do Sacro Imperio Romano Xermánico (grazas aos subornos feitos polo seu avó Maximiliano I), o reino de Francia ficou rodeado por territorios gobernados polos Habsburgo.

A fortaleza de Salses, ordenada construír por Fernando de Aragón, defendía a fronteira oriental do Rosellón (que en 1659 pasou a Francia). Despois da incorporación a Castela do reino de Navarra, a zona transpirenaica quedou vinculada á liñaxe dos Foix (pasou ao reino de Francia cando Henrique III, en 1589, pasou ao trono de París).

Francisco I, da póla Valois-Angulema da dinastía dos Capeto, estendeu o seu dominio cando incorporou plenamente a Bretaña e mais as terras ao sur do Borbonés á esquerda do río Ródano. Pero os territorios que limitaban con Francia a sur (península Ibérica), leste (Milanesado) e norte (Borgoña e Países Baixos) estaban gobernados polos Habsburgo, que tamén dominaban o terzo meridional da península itálica. A única alternativa para o monarca francés, que tamén aspirara á coroa imperial, era vindicar os seus dereitos dinásticos sobre Milán como compensación.

Este territorio actuaba de rótulo ao sur dos Alpes e era a porta de entrada a Venecia, aos Estados Vaticanos e mais o reino de Nápoles e Sicilia (gobernado por Aragón). A liñaxe que gobernaba en Milán, os Visconti, ficou extinguida. Proclamada unha efémera república, o duque de Orleáns (da familia real francesa) aspiraba lexitimamente a herdar o Milanesado. Pero un aventureiro, Francesco Sforza, casado cunha filla ilexítima do derradeiro Visconti, proclamouse duque.

O rei Francisco I atacou o Milanesado pero foi freado polas tropas imperiais na batalla de Bicoca (topónimo pasou a asociarse a «unha cousa doada»). En 1524, Francia, en alianza con Venecia e co concurso de mercenarios suízos, padeceu unha nova derrota no río Sesia. Uns meses despois, nun novo ataque, as forzas francesas conseguiron que as tropas de Carlos V se tivesen que repregar en diversas cidades, Pavía entre elas.

Atacada esta por unha forza catro veces superior, a forza imperial (comandada por Antonio de Leyva, un veterano da guerra de Granada) soubo resistir ata febreiro, cando chegou un exército de 15.000 lansquenetes alemáns e austríacos, co apoio de mercenarios italianos. Collida a forza francesa entre dous fogos, foi derrotada e fuxiu do campo de batalla. Pero tres oficiais imperiais -o guipuscoano Juan de Urbieta, o galego ferrolán Alonso Pita da Veiga e o granadino Diego Dávila- apresaron a Francisco I, que foi trasladado en barco a Valencia para ser encerrado na corte.

Sen outra alternativa, en xaneiro de 1526 Francisco I asinou o Tratado de Madrid, polo cal renunciaba a calquera reclamación sobre o Milanesado. Por primeira vez para un documento entre dous reinos empregábase o castelán e non o francés (na súa variedade borgoñona era a lingua do emperador) nin o italiano toscano, idioma da diplomacia naquela altura.

Argumentando que asinara o tratado pola forza, o francés seguiu a reclamar os seus dereitos e formou unha alianza, a Liga de Cognac, con Milán, Venecia, Florencia, Inglaterra e o Papado. Freada de novo polas tropas imperiais, os soldados destas non cobraran o seu salario e marcharon á capital vaticana, que atacaron sen piedade en maio de 1527, o chamado «saco de Roma», e apresaron o papa. Unha das consecuencias foi a liberdade de Carlos V -que tentou reconciliarse co sumo pontífice- para combater as desviacións luteranas, que representaban unha manifestación nacional contraria ao poder imperial.

Suscríbete para seguir leyendo