Distopías vermellas

Cando pensamos en distopías adoitamos situalas nun futuro, coñecedores da nosa realidade presente. No entanto, non sempre somos conscientes de que nos nosos días vivimos e seguimos a vivir con sistemas políticos que se sitúan fóra de calquera realidade.

Naceu esta reflexión, como quen tira cereixas dun queipo, nunha conversa que hai uns meses tiven co xornalista Roger Mateos. A raíz do seu traballo sobre o fusilamento de Xosé Humberto Baena, confesoume que o seu interese polo PCE(m-l) derivaba do seu asombro polos réximes comunistas que derivaron en distopías contemporáneas, como a Albania de Enver Hoxha ou a Corea da dinastía Kim.

Se un profunda nos grupos e colectivos que desde o comunismo diverxeron das correntes principais, hai respostas para todos os gustos. Pero que tal cousa suceda desde o poder nun país, excede o humanamente imaxinable. Aínda máis se consideramos a rixidez da doutrina marxista-leninista e o conservadorismo que impregna as forzas que se reclaman.

Que razóns en común tiveron esas forzas gobernantes que se afastaron do mandato da Unión Soviética, patria primixenia dun estado socialista? A primeira circunstancia a considerar -que non se soe lembrar- é que o comunismo non deixa de ser unha manifestación -tal vez a máis forte e a máis agochada- de nacionalismo. Comezado no momento en que a III Internacional, liderada por Stalin, proclamou a necesidade de construír o socialismo nun só país rachando coa idea do internacionalismo proletario.

Cando as invasións nazi e fascista puxeron a proba ás forzas patrióticas de cada país, os comunistas lideraron movementos nacionais de resistencia en alianza cos teóricos inimigos de clase. Así o fixeron en Albania cando, tras a invasión italiana, foi ocupada pola Alemaña nazi. As forzas comunistas, con monárquicos e nacionalistas, lideradas por Enver Hoxha liberaron o país sen axuda soviética directa antes de rematar a guerra mundial.

Establecida a hexemonía comunista, co paso dos anos os albaneses racharon co Comecon e co Pacto de Varsovia despois de romper con Kruschev, acusándoo de revisionismo pola súa desestalinización. Malia o seu achegamento a China -que rematou coa caída de Mao Zedong-, Hoxha proclamou unha doutrina que, desde a preferencia polo campesiñado, defendía o isolacionismo nacional, o ateísmo oficial e a única relación con partidos contrarios ao revisionismo soviético.

Sen chegar a eses extremos, durante os anos que Mao Zedong animou a Revolución Cultural (1966-1976), a acción dos gardas vermellos tentou rachar coas tradicións, as relixións e a prol das confiscacións e a reeducación dos «elementos burgueses» residuais. Unha iconoclastia que destruíu bibliotecas, palacios e templos con furor nihilista.

Outro país veciño, a República Popular Democrática de Corea fundouse despois da marcha dos ocupantes xaponeses e coa hexemonía dos comunistas. Despois da guerra contra os Estados Unidos e Corea do Sur, as inversións feitas neste país reforzaron o sentimento nacionalista e antiimperialista no norte. Kim Il Sung, o principal dirixente de Corea do Norte e fundador da dinastía que aínda goberna, promoveu unha doutrina, o pensamento xuexe, que pasou a defender o nacionalismo, a autosuficiencia, o patriotismo marxista-leninista á coreana e o culto á personalidade. O seu fillo e sucesor, Kim Jong-il, estableceu a política Songun, ou da prioridade militar, como o principal eixe de acción, que segue o seu neto Kim Jong-un.

O gran paradoxo é en todos os casos ambicións tan grandes non acadaron o benestar de cadansúa poboación. De feito, a Revolución Cultural foi un movemento de Mao Zedong para recuperar o poder despois do fracaso do Gran Salto Adiante fronte aos dirixentes que, pragmáticos, o substituíron.

Etnia e violencia

Caso extremo de delirio ideolóxico comunista de base nacionalista foi o goberno de Pol Pot e os khémer vermellos en Camboxa. Despois de loitar contra a agresión norteamericana e de librar unha guerra civil contra o réxime marioneta de Lon Nol, os comunistas gañaron o poder en 1975. Tiñan o apoio de China, daquela en rivalidade co Vietnam vitorioso e unificado.

Baseándose na doutrina de Huo Iuon, Pol Pot impulsou un réxime que defendía a hexemonía agraria. Para iso, quixo eliminar as cidades, a moeda, as relixións, as escolas e o mercado. Sen freo: os khémeres vermellos, brazo armado do Partido Comunista, eliminaron 1,8 millóns de persoas, o 30% da poboación en nome da hexemonía étnica khémer. Foi, paradoxalmente, un autoxenocidio.

Outro caso de violencia étnica desde a doutrina comunista foi o do movemento guerrilleiro de Sendero Luminoso en Perú, un grupo maoísta e anti-revisionista. Manipulando a doutrina indixenista do dirixente comunista José Carlos Mariátegui, Abimael Guzmán («Presidente Gonzalo») pariu unha doutrina que situaba a violencia como principal argumento para a defensa étnica da poboación indíxena. O obxectivo era a restitución dunha suposta arcadia igualitaria que gobernaba o imperio inca. É dicir, a defensa dun pensamento ancestral en contra da burguesía de orixes crioulas e dos que con ela colaboraban.

Suscríbete para seguir leyendo