Libros destacados da semana

Con frescura e esperanza

O político, as pontes e o deporte

Lois Alcayde Dans

Contaba Álvaro Cunqueiro que estaba fascinado coa conservación contemporánea do termo «pontífice» no noso vocabulario. Se ben o termo está hoxe vencellado ao papa de Roma, o significado orixinal, xa o verían Vdes., é o de «facedor de pontes». O mindoniense aprezaba esa labor de construtor de vías como encomenda máxima do líder da Igrexa. Esa admiración escultórica ao puído da linguaxe co paso do tempo é comprensible: tendermos pontes é algo consubstancial ao carácter galego. Esta xeografía que nos rodea está inzada de espazos deseñados para o paso que, cando o día presta e o viaxeiro repousa a mirada no porvir do camiño, sempre vai atopar cunha conversa co arrieiro e compañeiro temporal de travesía, malia que sexan galegos ben distintos. Ese espírito esperanzador, polo que ten de humanista, é o do Tiro libre do psicólogo e parlamentario Julio Torrado.

Nos derradeiros días do ano xa marchado saíu do prelo esta, persoal e atractiva, historia de política e deporte que debullan un xeito de estar no mundo asimilable ao traballo facedor do misterio das pontes, aquilo que ben amentaba hai pouco o amigo Manuel Gago sobor dos «pontífices do Deza».

Na Alta Idade Media galega erguer pontes foi un xesto excepcional que implicaba organizar camiños, facilitar o encontro e exercer unha forma de vía para non só salvar obstáculos físicos, senón de facer posible o paso, a conversa e a continuidade. Na comarca do Deza, adiantaba Gago, dáse un encontro excepecional en número de pontes. Nese sentido, o traballo «facedor» que atravesa o Tiro libre de Torrado pode lerse como herdeiro dese mesmo impulso, á vez humanista e político, de poñer en relación mundos, experiencias e persoas. O deporte, macguffin estilístico e estratéxico, ábrenos daquela á paixón do autor polo xadrez mentres que o anecdotario parlamentario resulta ben interesante, pois á marxe de iniciativas xornalísticas recentes pouco coñecemos do interpersoal que acontece na Autonomía dos nosos días.

Trátase, en consecuencia, dun libro fresco e directo que vén contrastar, en fin, con certo ton de grande parte da política propia e estatal de hoxe, ben máis prodigada mediante as redes sociais e os reels que nas -moi necesarias- reflexións.

Tiro libre (2025)

Autor: Julio Torrado

Editorial: Galaxia

Precio: 22,60 euros

Válida e actual

Un espello incómodo

Xosé Feixó

Publica Laiovento, en tradución de Claudio López Garrido, unha obra sempre válida e actual, malia o tempo en que foi escrita, á que lle engade o valor dun prefacio moi traballado. Cando a liberdade parece esvaerse entre o ruído do consumo, a distracción permanente e a cómoda apatía política, esta obra devolve á luz a eterna pregunta que Étienne de la Boétie formulou hai séculos: por que obedecemos? Por que os pobos aceptan someterse a un só home, un tirano? A resposta percorre o libro coma un fío tenso: a servidume non se impón, conséntese, e a opresión convértese nunha paisaxe familiar.

O autor reconstrúe a historia deste Discurso da servidume voluntaria e adáptao ao presente, onde o poder xa non se exhibe con armaduras, senón que se infiltra en formas máis sutís: corporacións que moldean desexos, algoritmos que deciden por nós, un tecno-feudalismo que promete comodidade a cambio de renuncia. Fronte a isto, a proposta de La Boétie conserva unha modernidade sorprendente: a desobediencia civil, serena e non violenta, como acto de recuperación da propia dignidade.

Máis que como un ensaio político, o libro funciona como un espello incómodo. Ao mirármonos nel, descubrimos que a pregunta esencial segue intacta, latexando baixo cada época: que forza secreta nos leva a servir cando nacemos para ser libres?

Discurso da servidume voluntaria (2025)

Autor: Étienne de la Boétie (tradución de Claudio López Garrido)

Editorial: Laiovento

Precio: 11,95 euros

Relacións e valores

Literatura e denuncia

María Navarro

Baixo o título Os rapaces só se tocan para darse de hostias, presenta Iván Caloto a peza gañadora do VIII Premio Vidal Bolaño 2025. Trátase dun texto inspirado nun caso real no que se diría que as personaxes son vítimas das circunstancias e dun contexto que os empurra cara a un comportamento que, ás veces, nin eles mesmos entenden.

É a familia, son os iguais os que envían sinais que son interpretados polos adolescentes de forma errónea confundindo a quen procura o riso fácil, a aceptación no grupo ou a popularidade entre os que o rodean sen ver máis alá, sen analizar as consecuencias. A inmediatez lévaos a actuar de forma irreflexiva negándose a aceptar a súa propia realidade.

Dato, Michel, Lena, amigos, compañeiros, a orientadora do instituto e os pais interveñen na vintena de escenas que conforman a obra e que supoñen a alteración do tecido das relacións e dos valores que deberían rexer no grupo. A desensibilización acaba por imporse e vese como normal ou mesmo divertido mofarse de alguén, o que ten que rexeitarse de forma radical e textos coma este poderían contribuír a ver como un fracaso os mecanismos de convivencia que afectan non só á vítima senón tamén ao grupo enteiro que se volve máis inseguro, menos libre e máis cínico ante o sufrimento alleo.

Os rapaces só se tocan para darse de hostias (2025)

Autor: Iván Caloto

Editorial: Galaxia

Precio: 12,95 euros

Versos como socalcos

No debut dun poeta

Laura Paz Fentanes

Xosé Gago vén de publicar o seu primeiro poemario: un volume dividido en catro seccións que, poema tras poema, nos levan de forma cíclica cara ao inicio de todo xa que o seu derradeiro verso dá nome ao libro: un rótulo que constitúe así unha declaración de intencións, pois o propio poeta vén ser quen nos explica a necesidade de parecernos máis ás células eucariotas, como símbolo da asociación, pero creba a palabra porque dende esa colectividade podemos entender tamén cada individual «eu».

A primeira sección fala da separación e da unión, algo que opón na terceira e cuarta partes das comunidades e paisaxes. Unha paisaxe omnipresente ao longo do poemario e que aflora no corpo humano: «dos beizos saíron formigas, / dos dedos, / trevos de catro follas».

Na segunda parte, «Ribeiranas», atopamos as «Mulleres-árbore»: os poemas desbordan a Ribeira e lévannos a Aragón, Barcelona... ás terras de Oz. Porén, agora cuestiónase o que sabemos: «Por que o meu cerebro de neno sabía todo das mulleres (...) e non coñecía as mulleres da Ribeira / de Trasmonte?»; «Calendarizamos e axendamos / sen nos decatar / do estúpido do ser, estar e parecer / e padecemos». Coa coda volvemos ao principio dos tempos e de Agora, eu cariota.

Agora, eu cariota (2025)

Autor: Xosé Gago

Editorial: Laiovento

Precio: 14,95 euros

Suscríbete para seguir leyendo