O Museo de Pontevedra explora a iconografía de San Sebastián: entre a agonía e a éxtase

Froito dunha pormenorizada investigación, a exposición San Sebastián, corpo de beleza e dor. Unha paixón privada, que se pode contemplar no Edificio Castelao do Museo de Pontevedra, achégase á iconografía de san Sebastián a partir dunha larga e variada obra que vai desde gravados do século XVI até imaxes actuais de gráfica contemporánea.

Nos distintos apartados podemos repasar pormenorizadamente as diferentes representacións do santo, o mártir aseteado ligado á beleza, á dor e mais ao pracer. Estamos perante ese mundo que George Bataille analizou en L’Érotisme (1957) e en Les Larmes d’Éros [As lágrimas de Eros] (1961): a íntima relación entre Eros e Tánatos, entre a pulsión sexual e o instinto de morte.

Lembremos que o escritor e pensador francés recorría a imaxes da agonía para expresar o clímax amoroso e á linguaxe da éxtase para representar a morte, seguindo unha liña argumental que xa se pode detectar na lírica grega arcaica, na arte renacentista e barroca -penso en especial en Miguel Anxo e Bernini-, na poesía mística do século XVI e na romántica ou na música de Wagner.

A ligazón a este mundo referencial da iconografía de san Sebastián cómpre situala na primeira metade do século XV cando o santo, protector por antonomasia contra a peste, principia a ser representado cunha sensual beleza apolínea. Temos, nesta liña, o testemuño das Vidas de Giorgio Vasari, onde se conta a anécdota do irresistíbel atractivo erótico que exercía un San Sebastián nu, pintado polo artista Fra Bartolommeo nun retablo para o convento de San Marcos de Florencia. O testemuño de Vasari non é homoerótico senón heterosexual, xa que son mulleres as que confesan o seu «pecado» ao contemplaren a imaxe do mártir, causa que levará a que os freires do convento retiren a imaxe da igrexa.

Con todo, as imaxes do santo desde o Renacemento son tamén o inicio da elevación aos altares do homoerotismo da figura de San Sebastián, aspecto ben perceptíbel na exposición do Museo de Pontevedra, que nos presenta os múltiples matices desta iconografía, que vai desde a sublimación decorativa da violencia até o erotismo do martirio, sempre co santo de corpo nu ou seminu e atravesado por frechas. A perturbadora voluptuosidade, o deleite morboso, a resistencia estoica ou a requintada submisión desfilan en múltiples e variadas imaxes.

Nestas representacións agroman todos os graos entre a vida e a morte: desde a agonía á éxtase e desde a resistencia heroica até a absoluta rendición. É no período barroco onde estas imaxes van atinxir unha intensidade maior, logo moi imitada, pois o pathos da linguaxe barroca acrecenta a intensidade emotiva das imaxes, enfatizando os xestos e os elementos iconográficos: corpo nu, ataduras e frechas.

A temática de san Sebastián na arte insírese, pois, no contexto do que se pode denominar como imaxes das paixóns, que na cultura humanística, e desde o século XV, vai presentarse á maneira do que Aby Warburg chamaba unha «fórmula emocional», que explica que perante certos sentimentos, botemos man dunhas comúns formas expresivas.

As representacións do noso santo, de forte carga dramática, igual que moitas imaxes mitolóxicas pagás, fan uso deste catálogo de formas expresivas que conforman un auténtico teatro das paixóns.

Suscríbete para seguir leyendo