A talla do románico

Na parroquia de Rio Mau, dentro do concello de Vila do Conde, destaca a igrexa do antigo mosteiro de São Cristóvão, pura no seu románico do Camiño e un dos templos portugueses que ofrece maior cantidade de relevos esculpidos. Clasificada como Monumento Nacional desde 1910, esta construción relixiosa constitúe unha das expresións máis notables do románico luso e un punto de referencia imprescindible na visita ao municipio.

Foron os cóengos regrantes de Santo Agostiño quen fundaron un pequeno mosteiro en Rio Mau, cuxa existencia está documentada xa en 1103. O cenobio non xurdiu como un gran centro de poder, senón como unha comunidade estable dedicada á oración, á xestión das terras e ao coidado espiritual dos habitantes do val.

A advocación a São Cristóvão, protector dos camiñantes, respondía ao tránsito de xentes que ían e viñan dos portos do litoral aos camiños interiores do norte portugués. Rio Mau converteuse así nun punto de descanso e atención para viaxeiros e comerciantes.

Durante séculos, o mosteiro levou unha vida modesta pero constante. Os cóengos agostiños administraban terras, ofrecían pousada aos camiñantes e atendían a poboación local. Porén, a comunidade non puido resistir as transformacións eclesiásticas do século XV.

En 1443, o cenobio foi suprimido e os seus bens pasaron ao mosteiro de São Simão da Junqueira. As dependencias monásticas acabaron desaparecendo co tempo, pero a igrexa permaneceu activa como parroquia, mantida pola devoción dos habitantes da zona. Hoxe fica o templo como testemuña dunha arquitectura harmoniosa e robusta, magnífico expoñente da arte da época. O edificio é dunha soa nave e ábsida rectangular e conserva na cabeceira os elementos máis antigos do conxunto: muros recios, canzorros esculpidos e unha xanela central decorada con capiteis finamente labrados.

A pedra, coa cor ocre característica da rexión, mostra un traballo meticuloso que combina escenas moralizantes, figuras simbólicas e motivos vexetais. O portal occidental é a súa xoia artística: tres arquivoltas apuntadas converxen nun tímpano onde un bispo aparece bendicindo –Santo Agostiño quizais–, acompañado dun pequeno universo de símbolos —soles, lúas, aves, unha serea sostendo un astro— que remite ao pensamento teolóxico medieval.

Na porta norte, un grifo e un dragón enfróntanse con ferocidade, un duelo esculpido que encarna a eterna loita entre o ben e o mal. Entre 1968 e 1993 emprendéronse varias restauracións que consolidaron muros, limparon esculturas e recuperaron a súa pureza románica orixinal. A pesar de que cos séculos São Cristóvão de Rio Mau caeu no abandono, non pasou o mesmo coa igrexa, cuxa solidez arquitectónica e a persistencia do culto evitaron a súa ruína.

Moi preto e directamente relacionado con Rio Mau atópase o mosteiro de São Simão da Junqueira, na parroquia do mesmo nome, xa que en 1443 absorbeu as propiedades de São Cristóvão. Do mesmo xeito ca este, xurdiu como unha fundación de relixiosos baixo a regra de Santo Agostiño no século XII. A comunidade medrou con rapidez, favorecida pola fertilidade das terras de Junqueira e pola protección dos nobres locais. Reforzou o seu peso territorial e viviu momentos de esplendor até o século XVII.

A falta de monxes e a presión económica debilitaron unha comunidade que, malia todo, mantivo a súa presenza até o século XIX. Coas extincións das ordens relixiosas en 1834, o mosteiro foi secularizado, pasando as súas propiedades ao Estado e despois a mans privadas.

Reformado ao longo dos séculos, do vello convento fica na actualidade a igrexa, que agora exerce como templo parroquial. É un edificio de traza barroca, cunha fachada harmoniosa, dúas torres laterais e artesoados interiores que conservan importantes retablos e pezas de arte sacro do século XVIII. No exterior é posible ver as vellas construcións do cenobio, ademais do espazo verde que o rodeaba.

Ecos do convento

A apenas sete quilómetros de Rio Mau e de Junqueira atópase a cidade de Vila do Conde, cun dos conxuntos históricos máis interesantes do norte de Portugal. Destaca a impoñente igrexa matriz de São João Baptista, obra mestra do gótico manuelino ou o monumental Aqueduto de Santa Clara, que avanza en longas arcadas cara ao antigo convento do mesmo nome, a silueta máis recoñecida da cidade.

Fundado en 1318 axiña converteuse nun dos centros relixiosos máis influentes do norte luso. A súa longa historia combina momentos de esplendor –sostidos por doazóns reais e privilexios económicos– con períodos de clausura estrita, que definiron a vida das clarisas ata a extinción das ordes en 1834. Durante algún tempo, o edificio utilizouse con fins civís, exercendo, entre outras funcións, como colexio e hospital.

O inmoble restaurado alberga desde 2024 un hotel de cinco estrelas. Pola súa banda, a igrexa do mosteiro é unha das xoias arquitectónicas do período gótico. Foi obxecto de intervencións no tempo que engadiron elementos dos estilos manuelino, barroco e rococó. Contén as tumbas dos fundadores (Dom Afonso Sanches e a súa esposa Dona Teresa Martins), ademais doutros ilustres nomes de familia.

Suscríbete para seguir leyendo