Cando recomezou todo

Houbo en tempo en Galicia no que o mapa espiritual do vello reino non coñecía do compás de Santiago de Compostela. Aínda co Apóstolo baixo terra, estaban os cartógrafos guiados por unha inercia máis dependente das armas da guerra que dos ouros da paz, debullando os camiños por Galicia e refacendo a faciana de Occidente.

O poder daquela aniñaba nunha xeografía da cal conservamos material esparexido e en proceso de redescuberta arqueolóxica. Trátase dunha arquitectura aínda invisible dunha xeira na que moitas das vivendas e edificios do común eran ben de madeira ou, na época post imperial da Gallaecia, formaban parte dos castros reocupados para o refuxio da vida.

Galicia, antes dos tempos da inventio compostelá, padeceu esoutros da resistencia ao invasor musulmán e antes, incluso, o da constitución de seu grazas a San Martiño de Dumio, na etapa do reino suevo, aquel que comezou no 409 e que, dende Teodomiro, traballaba nas liñas confusas da primeira unión entre Coroa e Fe que resultaron na «creación do primeiro reino cristián da Europa», Otero Pedrayo dixit.

Foi aquel país unha terra aínda vencellada a un amor incómodo e farturento, un amor de manto estelar cuxa capa estendíase nos ombreiros de Martiño, o evanxelizador e batallador contra o arrianismo destas terras no nororeste da Europa.

Sabemos da arquitectura da época do reino suevo pola reconversión que esta tivo na súa filla románica, agrazada pola caza dun xabaril a man do cabaleiro benfeitor Xemonde, que chegou ao mosteiro de San Pedro de Rocas, no concello de Esgos, o cenobio máis antigo de Galicia.

O tal Xemonde, conta a lenda, ía no rastrexo do porco bravo cando atopou os restos do mosterio e decidiu fundar unha pequena comunidade monacal. San Pedro de Rocas foi construído antes de que Galicia coñecera dos mosteiros mozárabes e moito antes da repoboación de Afonso III.

Amén das intervencións na época da Contrarreforma, xa no século XVII, conservamos a entrada á capela da Epístola, cun interesante arco románico e un lugar de repouso de dous cabaleiros. A fe refuxiábase daquela en fortalezas gardadas pola espada, como sabemos que ocorreu en lugares como a encantada Iona, na actual Escocia, onde estaban a elaborar uns códices cuxo entramado en cristián ataurique daría envexa no Al-Andalus hispano. Nas terras do Atlántico estábase a preparar, paseniño, un románico de sorriso xeitoso e pórticos para cidades estelares e recomezos da civilización, como en Durham, cuxa catedral preside o River Wear, a liña de auga que, como en Padrón ou no tímido Sarela, a historia se obriga a sinalar a orixe heráclita da vida.

No tempo do prerrománico do que estamos a falar, á historia aínda lle custa sorrir. Por carecer, careciamos aínda da beleza da Cruz de Gero, do bispo Gero de Colonia. Aí temos a primeira imaxe tanxible de Cristo sufrinte nun mundo que comezaba ter algo de piedade. Era esta a Europa aínda do «Imago Hominis», a «imaxe do Home» aínda sen diálogo coa natureza realista grecolatina.

Non conservamos hoxe en Santa Comba de Bande unha parede intacta do tempo dos suevos: o templo foi erguido xa despois do 585, cando o reino foi anexionado polos visigodos, fieis a Roma na orde e incómodos na obediencia incluso entre eles.

A súa estrutura dispón unha cruz grega inscrita cun espazo central elevado que organiza o sentido simbólico do edificio; os brazos, cubertos con bóvedas de canón, e os arcos de ferradura primitivos —pechados e contidos— remiten a unha tradición cristiá anterior ao Islam, na continuidade tardoantiga de Gallaecia. A separación do presbiterio reforza esa centralidade litúrxica. Entre estes muros aínda puido soar aquel latín gardado como alfaia na boca dos tímidos cristiáns de cultura e misal, cando a civilización en Galicia sobreviviu por ben pouco.

Suscríbete para seguir leyendo