Galicia por todos os camiños

En Galicia o granito non é só pedra, é legado mineral que escribe o territorio desde hai millóns de anos. Asoma nas montañas e nos castros, sostén os hórreos e os cruceiros, acompaña os faros que vixían os confíns do océano e latexa nas vetas das catedrais que elevan a súa fe ao ceo. Desde a pedra milenaria dos seus templos ata os socalcos que desafían a gravidade para producir viño, a comunidade ofrece un patrimonio diverso no que o granito transcende a materia para asentar unha forma de vivir, de ser e de permanecer.

No centro neurálxico desa herdanza érguese a Catedral de Santiago de Compostela, cumio material e simbólico do Camiño de Santiago. Alén do seu valor arquitectónico —un edificio cuxa historia e estratificación estilística resumen séculos de peregrinación—, a gran sé actúa como polo espiritual e cultural que explica por que a cidade vella e o templo compostelán foron inscritos como Patrimonio da Humanidade. A afluencia de peregrinos e visitantes, as liturxias e a conservación do conxunto monumental fan deste espazo un referente mundial único.

Cara ao interior, as gargantas do Miño e do Sil albergan unha paisaxe humanizada desde a Idade Media que dialoga coa fe, coa natureza e coa paciencia monástica. Os freirres da Ribeira Sacra buscaron o silencio que mellor falase ás súas almas, e entre vales e ladeiras levantouse non só o mosaico monástico tan singular da zona, senón tamén a viticultura heroica dos socalcos —sustentados pola pedra inmutable— que descenden cara aos ríos. Ademais do seu valor monumental —con mosteiros como Santo Estevo de Ribas de Sil ou Santa Cristina, entre outros—, a zona recibiu recoñecemento como reserva da biosfera e figura como candidata para a súa declaración como Patrimonio Mundial, reflexo da súa singular mestura de natureza, monumentalidade e actividade vitivinícola.

O granito vive noutros grandes templos que se estenden ao longo e ancho da xeografía galega. Na catedral de Santa María de Lugo, coa súa ampla traxectoria románica e as súas sucesivas reformas; na catedral de Ourense (San Martiño), cuxa silueta gótica e a súa valiosa imaxinaría falan dunha cidade con raíces medievais; na basílica de Santa María a Maior de Pontevedra, outra xoia do gótico; ou na catedral de Tui, un prodixio escultórico que leva oitocentos anos asomado á fronteira miñota. Sen esquecer a antiquísima basílica de San Martiño de Mondoñedo, en Foz, amplamente considerada como un dos templos consagrados máis antigos que se conservan en España, con raíces que o vencellan aos primeiros tempos do cristianismo peninsular.

En Galicia a pedra é memoria e testemuña. Levanta vilas, acompaña os camiños, ergue muros e cruceiros e tamén murallas como a de Lugo, a única do mundo que conserva o seu trazado orixinal romano. Construída entre os séculos III e IV, mantén os seus máis de dous quilómetros de perímetro completos, con preto de 85 torres que aínda debuxan a silueta defensiva da antiga Lucus Augusti. A súa integridade foi recoñecida como Patrimonio da Humanidade.

Na costa coruñesa érguese outra xoia patrimonial que conta co selo da Unesco. A Torre de Hércules é un faro romano aínda en funcionamento, cuxa luz guía os navegantes desde o século I. É o máis antigo en uso do mundo e unha icona do pasado –e presente– marítimo de Galicia.

Se a pedra fala da historia humana, as montañas narran a historia da propia Terra. No sueste de Lugo, as Montañas do Courel álzanse como un libro xeolóxico aberto. Declaradas Xeoparque Mundial pola Unesco, estas serras son un testemuño excepcional de miles de millóns de anos de evolución do planeta, onde os pregamentos tectónicos, as covas ancestrais e os bosques profundos conviven con antigas aldeas e castros prerromanos.

Aquí as pedras continúan a inspirar arreo a quen camiña, observa e se deixa envolver finalmente polo engado da lenda e da historia.

Suscríbete para seguir leyendo