Labirintos da pedra

Ao bordo da estrada que serpentea desde Seoane cara a Mercurín, no corazón da Serra do Courel (Lugo), ocúltase un deses lugares da Galicia máxica cheo de lenda e encanto. O Val das Mouras é moito máis que un enclave natural. É un espazo onde a xeoloxía traballou coa paciencia do tempo e onde a cultura popular puxo nome ao que a pedra suxire. Esta singular estrutura de rochas está rodeada dun vello souto de castiñeiros que cos séculos tamén adquiriron formas caprichosas. O conxunto pertence ao concello de Folgoso, dentro do xeoparque Montañas do Courel.

O Val das Mouras é unha paraxe kárstica, un fenómeno pouco frecuente en Galicia. Aquí, a rocha calcaria foi disolta lentamente pola auga durante millóns de anos, dando lugar a un armazón de bloques, gretas, corredores naturais e pequenas dolinas que configuran un auténtico labirinto pétreo. As formacións rochosas emerxen entre castiñeiros, musgos e fentos que aproveitan a humidade constante do lugar. Esta paisaxe ocupa case cinco hectáreas de pasadizos e paredes verticais.

A auga circula polo subsolo, o que foi provocando a erosión e o afundimento dos penedos e a consecuente formación dunha boa cantidade de cavidades de formas curiosas. O nome do val non é casual -aínda que os veciños tamén coñezan esta zona como Enteladoiros- pois as «mouras» gustan de habitar en covas, rochas ou lugares liminais. Gardiás de tesouros, habitantes doutro tempo ou doutro plano, aparecen sempre ligadas a espazos como este, onde a natureza parece cobrar vida e forma.

Recentemente rematou a primeira cartografía completa da paraxe, que permite recoller as formas xeométricas do terreo e identificar depresións, dolinas e vestixios do proceso xeomorfológico. Ademais, facilitará o deseño futuro de itinerarios sinalizados que guíen con seguridade os camiñantes, respectando a fraxilidade da contorna. Na actualidade, o Val das Mouras conta con paneis explicativos que axudan a contextualizar a visita e dan información sobre a orixe kárstica do lugar e os seus elementos máis visibles, aínda que non existe un sistema extenso de roteiros sinalizados no interior.

Ademais do seu escenario de pedra, a vexetación exuberante forma parte esencial do feitizo do lugar. Entre as penas asoma o souto de Mercurín, o bosque de castiñeiros centenarios plantados polos veciños da zona que, sen a poda de outrora, se converteron en formidables exemplares en busca de luz.

Musgos e liques tapizan as zonas máis húmidas, mentres que os fentos e pequenas plantas herbáceas atopan refuxio nas gretas e micro hábitats que ofrece o karst. Este mosaico vexetal contribúe a matizar as cores da paisaxe segundo as estacións, o que intensifica o efecto místico do val.

Patrimonio mineiro

Moi preto pódense visitar diferentes centros adscritos ao xeoparque, especialmente os que explican o seu patrimonio mineiro, abundante na zona. No Museo Xeolóxico de Quiroga os visitantes poden aprender sobre a formación das montañas, a historia mineira e a biodiversidade que caracteriza a contorna do Courel. Tamén hai exposicións sobre os fósiles atopados, que ofrecen unha xanela ao pasado prehistórico do territorio.

Por outra banda, o contido do Museo Etnográfico Municipal de Quiroga está relacionado cos catro produtos típicos presentes no xeoparque: o viño, a castaña, o mel e o aceite; e cos catro materiais esenciais para o desenvolvemento da vida na contorna: a pedra, o ferro, a madeira e os tecidos. O centro alberga unha ampla colección de pezas que reflicten a vida e as tradicións da zona, moitas doadas por veciños.

E na Casa do Ferreiro, xa en Folgoso, pódese visitar este espazo etnográfico situado preto do xacemento arqueolóxico do Castro de Vilar. Fundado por Juan Sánchez (Xan de Vilar), o museo alberga unha colección de ferramentas e obxectos relacionados coa agricultura, a gandería e a vida rural nunha contorna de montaña.

A fortaleza sobre o Lor

Moi preto da paraxe de Val das Mouras atópase o Castro da Torre, situado sobre un esporón rochoso que se eleva setecentos metros sobre a beira dereita do río Lor. Está delimitado por unha muralla e un gran foxo defensivo escavado na rocha de ata dezasete metros de profundidade, con máis de 120 metros de longo e un ancho que varía entre os cinco e os vinte metros. O poboado está conformado por dous recintos dispostos en liña ao longo do esporón rochoso.

Hai algún tempo fixéronse traballos de escavación que deixaron ao descuberto e perfectamente visibles os restos de vivendas, ovaladas e circulares. A súa denominación deriva dos restos dunha torre na súa cabeceira que sobresae entre as estruturas arqueolóxicas do poboado. Na década dos noventa realizáronse intervencións de consolidación estrutural, centradas en asegurar muros e facilitar a súa interpretación co obxectivo de preservar a protección do xacemento. Declarado Ben de Interese Cultural, co tempo foi ocupado polos romanos en busca de recursos auríferos.

Suscríbete para seguir leyendo