Un mapa para ler Galicia

Galicia é unha constelación de lembranzas. Un territorio no que, cada monte, camiño e lugar agocha parte dunha historia entrelazada. É memoria; ás veces, invisible a simple vista. Mais ese patrimonio espállase polo país alén dos grandes monumentos. Debuxa vivencias que aínda resoan grazas ao recordo, á transmisión oral e ao compromiso dos que traballan por conservalo. Nesta noite estrelada, ponte etérea entre os fragmentos históricos e o devir futuro, as novas tecnoloxías xogan un papel fundamental.

É precisamente a medio camiño entre o pasado e o presente onde se sitúa a aplicación web impulsada por patrimoniogalego.net, unha ferramenta colaborativa que convida a percorrer Galicia desde outra perspectiva. A través do teléfono móbil pódense explorar as paisaxes culturais que nos rodean e descubrir, sobre o propio mapa, os 620.000 bens catalogados ata o momento: desde xacementos arqueolóxicos e arquitectura relixiosa ata pezas etnográficas, fontes, minas ou elementos inmateriais, como oficios, tradicións ou vestixios da nosa propia herdanza oral.

Interpretar o lugar que habitamos é a premisa fundamental desta plataforma, desenvolvida polo xornalista Manuel Gago Mariño. Para conseguilo, combina tecnoloxía, coñecemento compartido e memoria. A experiencia complétase ademais co Inventario do Patrimonio Galego, elaborado pola Xunta, e unha capa de microtoponimia procedente do proxecto Galicia Nomeada, impulsado pola Real Academia Galega (RAG) en colaboración coa administración autonómica. Con todo, o papel das persoas usuarias é clave para acadar o éxito. O resultado? Un mapa vivo, de 14.000 recursos visibles actualmente na plataforma, no que converxen fontes institucionais e achegas cidadás.

Agora ben, a realidade aumentada e a Intelixencia Artificial abren as portas das infinitas posibilidades. Grazas a estas ferramentas, o usuario pode identificar os elementos patrimoniais da súa contorna inmediata e interpretar mellor a paisaxe cotiá que a acompaña. Se paseamos por López Mora, poderemos observar o escudo que coroa a rúa e que moitas veces pasa desapercibido. «É unha placa única na cidade, por técnica e autoría, que estivo a piques de desaparecer ao derrubar o edificio onde se localizaba anteriormente», explican desde a plataforma. Así, este apoio permite engadir capas de significado ao situar cada espazo no seu contexto histórico e cultural.

Lugares aparentemente baleiros, como montes, antigas leiras ou cruces de camiños, revelan a presenza esquecida de muíños, restos de actividades forestais ou estruturas ligadas aos usos e tradicións. En Vigo, a app rexistra espazos naturais como o Brañal da Bouza e informa sobre as condicións meteorolóxicas na zona, ao tempo que amosa as diferentes especies de aves e árbores que nos atoparemos polo camiño. Ofrece tamén información detallada da panificadora viguesa, as salinas romanas da rúa Rosalía de Castro ou a Mina de Neptuno. Sen unha cronoloxía exacta documentada, esta mina subministraba auga a varias fontes do interior das murallas do casco vello vigués. Ademais, posuía unha imaxe pétrea de Neptuno (1795) que hoxe viste os xardíns do Pazo Quiñones de León; e faino coma se sempre estivese aí.

Este catálogo social comezou o seu percorrido no 2011 coa vontade de afrontar unha das principais problemáticas da cultura: o descoñecemento. Polo tanto, convértese nunha ferramenta de difusión, aberta e dinámica, que conta coa participación cidadá como garantía de futuro. Lonxe de ser un inventario pechado, vive en constante construción. Iso si, o verdadeiro reto está en empregar estas tecnoloxías sen perder a dimensión humana que define o patrimonio; entendendo a cultura como un proceso e non como un dato illado na inmensidade da rede.

Suscríbete para seguir leyendo