Libros destacados da semana

Dúas formas de lembrar

Amor e enfermidade

Fabio Rivas

«Nunca serei un gran cristián. Non son nin quero ser coma Er. Mais vou facer todo o que sexa necesario para volverte ver. Como ti dicías no diario: se existise a máis mínima posibilidade, estou disposto a sacrificarme. Por ti, acepto a Deus e todo o que veña con el.»

Hai libros que nacen coa vontade de ser artello literario e outros que nacen por mor dunha urxencia vital. O trevo de catro follas, de María Duro Mansilla e Daniel Ugarte, pertence a esta segunda estirpe. Non se trata dunha novela nin dun ensaio: é, dalgún xeito, un acto simbólico de supervivencia. O que aquí se publica son as páxinas do diario que María Duro comezou a escribir logo de ser diagnosticada cun cancro, e que recollen non só o proceso médico e o deterioro físico, senón tamén a súa actividade intelectual, emocional e espiritual durante o tratamento.

Uns anos despois do seu falecemento, o seu marido Daniel Ugarte engádelle aos manuscritos textos propios, máis como eco ca como resposta, e ofrece unha voz que reconstrúe, desde a memoria e o dó, a realidade que el viviu como compañeiro. Estamos, xa que logo, diante dun libro a dúas voces e dous tempos: o pasado da loita e o presente da ausencia.

Na tradición da narrativa da enfermidade —ou illness narrative, onde destaca o nome de Susan Sontag, mais tamén poderiamos chegar a incluír a Annie Ernaux—, adóitase oscilar entre dous extremos: ora un testemuño clínico sobre a doenza, ora unha fantasía de superación. O diario de María Duro, en cambio, afástase destes dous vieiros ao evitar converter o cancro nunha batalla e, polo tanto, os enfermos en guerreiros e o proceso médico nunha campaña militar. Velaquí non hai soldados, senón unicamente unha muller que quere ser sincera con ela mesma mentres o mundo se transforma ao seu arredor.

A perspectiva de Daniel Ugarte lémbranos que a enfermidade non afecta só ao enfermo: tamén acompaña a todo o ecosistema humano que o envolve. Así e todo, as súas intervencións non teñen un carácter suavizante, non corrixe nin glorifica o relato de María Duro. Ben polo contrario, preséntao tal e como o atopou: fragmentario, en ocasións contraditorios e íntimo, se cadra, ata o pudor.

Pola miña parte, levo da lectura de O trevo de catro follas, comigo e para sempre, a idea de que o amor transcende os corpos e a enfermidade.

O TREVO DE CATRO FOLLAS (2025)

Autor: María Duro/Daniel Ugarte

Editorial: Rinoceronte,

Precio: 17,50€

Poderoso e brillante estilo

Perspectiva irónica

Estro Montaña

Co gallo do pasamento de Miguel Anxo Murado Garcia, queremos lembrar a súa novela, publicada por Medula Editorial, A cantiga da burata. Trátase dunha narración que se desenvolve no seu Lugo natal, no que conviven a actualidade dun mundo académico, político e xornalístico, suxerido desde unha perspectiva irónica, co pasado glorioso das murallas e a grandeza das cantigas medievais. Xustamente unha cantiga de amigo aparece na novela, atribuída a un ficticio Breixo d Rábade, poesía, por certo, escrita con habelencia. Quizás sorprenda ao lector a rede de citas científicas e literarias, a riqueza léxica, o poderoso e brillante estilo dun autor que escribiu unha narración barroca, de longos períodos, que é por momentos un puro goce dos sentidos e que emprega un galego de prodixiosos matices. É a súa unha lingua enxebre que nos engaiola con maxestosas descricións, un insólito uso de explicacións científicas e -no caso de criticar a nosa realidade máis próxima- de envelenados dardos que nos arrancan un sorriso.

Miguel Anxo Murado Garcia era Doutor en Bioloxía. Lugués afincado en Vigo, foi investigador e director do Instituto de Investigacións Mariñás, dirixiu numerosas teses e estaba considerado un dos grandes científicos da Península Ibérica. Autor de duascentas publicacións científicas, citado en revistas de prestixio, ademais era un excelente guitarrista de música clásica e dirixiu durante anos a sección de Vigo da Agrupación Guitarrística Galega. S.T.T.L.

A CANTIGA DA BURATA (2024)

Autor: Miguel Anxo Murado

Editorial: Medulia

Precio: 17,90€

Reinterpretar o folclore

En perfecta simbiose

María Navarro

Anaír Rodríguez establece en Guía dos seres fantásticos que viven en Galicia, sen que talvez o saibas, un diálogo co lectorado mozo que vai máis alá dunha simple enumeración de personaxes que ben porque pertencen ao imaxinario colectivo ou ao universo literario das crianzas son coñecidos e/ou temidos e que aquí no álbum ilustrado que vén de presentar Xerais cobran unha nova dimensión ao mostrárense desprovistos de prexuízos.

Os Biosbardos, o Chupasangues, os Demachiños, Mariamanta, as Lumias ou Pedro Chosco, entre outros moitos, desfilan polas páxinas do volume que conta coa singular proposta plástica de David Rodríguez que propón imaxes onde xoga co contraste e o absurdo para crear un monstruo inesperado como cando representa o Basilisco e como figuras de humanoides con actitudes marabillosas nos que reinterpreta o folclore e a fantasía das bruxas ou das Lumias e que permiten unha lectura paralela do texto moi substanciosa.

A cor e as palabras, a narración e o trazo alíanse nunha simbiose perfecta superada pola constatación de que ao noso lado camiñan criaturas que poden alterar as nosas vidas e que convén detectalas a tempo.

A advertencia inicial, a mensaxe do diaño dirixida á rapazada que vai vai ler o libro e a información de cada ser deitada de forma sucinta e acompañada dalgunha que outra suxestión de como actuar se o ves e dunha sorte de cadro resumo «en poucas palabras» permitiralles aos nenos e nenas valentes sobrevivir -e gozar- nun mundo inzado de perigos.

GUÍA SOS SERES FANTÁSTICOS… (2025)

Autor: Anaír Rodríguez (Ils. David Rodríguez)

Editorial: Xerais

Precio: 15,95€

De fondo calado

Sensibilidade e erudición

Héitor Mera

Xosé Lois García é escritor prolífico que, se cadra, non tivo todo o seguimento que merecera en Galicia por estar en Cataluña desenvolvendo o seu labor profesional e artístico. Este poemario é boa oportunidade para poñer aeste noso poeta en boca dos máis e así acadar un pouco desa atención que só a calidade literaria debería determinar.

Estas súas Referentias son variadas e de fondo calado. Non se limita a un simple libro de homenaxes. Son referencias artísticas, emotivas, espaciais que canalizan o poder lírico da pluma do autor de Chantada.Precedido dun prólogo intelixente do crítico Xosé Manuel, Eyré, o camiño do volume faise vizoso e con innúmeros ramais.A reflexión que Eyré fai na introdución sobre a sensibilidade do poeta e a capacidade de introspección, traballo e talento son acaídas porque sendo un poemario longo de vez, o ton, a sobriedade, o potencial poético e creativo do autor aprópiase deste longo percorrido que vén representar vivencias empíricas e intereses históricos, filosóficos e artísticos.

É a vida. Unha árbore que se proxecta nos poemas cunha mesma esencia e distintas manifestacións. Mesmo a forma ou a expresión poética presenta o que para el foi é e será a poesía. A sobriedade á que nos referíamos está vencellada ao culturalismo temático que impregna a meirande parte da súa poesía. A sensibilidade e a erudición como parte dun todo que sustenta o poema con raíces senlleiras para unha lectura gozosa e sentida.

O que viña dicir implicitamente Eyré no seu prólogo é que cando hai poeta se nota. Este Referntias é moi bo exemplo desas virtudes comentadas postas ao servizo do feito literario. Non hai experimentos nin falta que fai. Pola contra, hai un certo aire clasicista nos temas e as formas que son as axeitadas para un proxecto coma este. Recomendable para lectores e poetas en cernes.

REFERENTIAS (2025)

Autor: Xosé Lois García

Editorial: Laiovento

Precio: 19,95€

Suscríbete para seguir leyendo