Luz rupestre

Ao sopé da aba norte do Monte Maior, na parroquia de Ventín (lat. Ventinius ou Valentinus), repousan unhas pedras que semellan agochar un segredo antigo. Sobre a pel destas rochas humildes dormen un feixe de trazos prehistóricos gravados na pedra que falan dun tempo no que o ser humano comezaba a dialogar co ceo. Son os motivos soliformes, gravados que reflicten a mesma fascinación pola luz que alentou os primeiros cultos solares da humanidade.

Os penedos do lugar, estudados e documentados recentemente, amosan tres composicións circulares e unha cuadrangular (a única coñecida en Galicia) rodeadas de feixes de luz converxentes, ás veces acompañadas doutros motivos xeométricos coma círculos concéntricos, cruciformes e coviñas. Estes gravados, realizados utilizando a técnica do piqueteado, foron probablemente executados hai máis de catro mil anos, entre o Neolítico final e a Idade do Bronce. Nese tempo remoto, cando o calendario era aínda unha intuición e o ritmo da vida dependía estritamente da luz do día e das estacións, o sol era algo máis ca un astro: era a fonte de toda orde e de toda esperanza.

Os soliformes de Ventín insírense na ampla tradición da arte rupestre prehistórica mundial, que inclúe o estilo rupestre atlántico, que tatúa as pedras desde Galicia ata o norte de Portugal. Neste contexto, o ser humano prehistórico deixou pegadas semellantes: círculos concéntricos, labirintos, espirais, combinacións de coviñas, zoomorfos, armas e tamén motivos solares. A súa presenza en penedos illados, xunto a cursos de auga ou zonas de tránsito, como acontece nesta parroquia de Fornelos de Montes, suxire que cumprían unha función simbólica, quizais ritual ou de marcaxe territorial. Aínda que a interpretación exacta segue a ser un misterio, a arqueoloxía coincide en que estes motivos están vinculados co simbolismo solar e co ciclo da vida e da morte. Nos soliformes conflúen o nacemento, o crecemento e a decadencia, representados por dúas formas xeométricas perfectas e eternas: o círculo e o cadrado. A pedra convértese así nun espello do firmamento, un calendario pétreo onde o paso do tempo quedou detido ao abeiro do astro rei.

O grupo de Ventín, presente en dous soportes diferentes situados no monte comunal coñecido como O Regueiro da Costa, destaca pola boa conservación dos gravados, permitindo apreciar con nitidez os trazos e a fondura dos sucos. Nos tres soles forneláns, os raios son longos e regulares, suxerindo unha vontade de simetría que vai máis alá do decorativo. Hai algo de matemática primitiva, de harmonía buscada, como se o «artista» quixese capturar o equilibrio cósmico no que se sostiña o mundo. Estes petróglifos, ademais do seu valor artístico e cultural, teñen un enorme interese patrimonial. Forman parte dun sistema de representación simbólica que uniu, sen coñecerse entre elas, a boa parte das comunidades prehistóricas do mundo durante milenios. De Checta (Perú) a Newspaper Rock en Utah (EEUU) e de Galicia ao National Park de Murujuga (Australia), os motivos solares da arte rupestre prehistórica alumearon a creatividade e as crenzas dos nosos devanceiros.

Cada rocha gravada é unha mensaxe sen palabras que atravesa o tempo, un diálogo entre o ser humano e o territorio. Ventín, coma en moi poucos lugares da Galicia granítica, é un arquivo aberto onde a memoria da luz permanece escrita en pedra. O mesmo motivo está presente, por duplicado, nas pinturas parietais de Pala de Cabras (Carballeda de Valdeorras) que poderían datar de época Calcolítica (terceiro milenio a.n.e) segundo Tejerizo-García et alii (2020), que nos conectan coa arte esquemática do sueste da Península Ibérica.

Estas inscricións pétreas seguen a lembrarnos que esta estrela diúrna foi o primeiro reloxo e o primeiro deus. Quen se detén diante dos soliformes do Regueiro da Costa pode sentir esa mesma fascinación ancestral polo lume do ceo, a mesma necesidade de comprender o que se move enriba de nós.

Suscríbete para seguir leyendo