Libros destacados da semana

Autor, demasiado autor

Convencido e descoidado

Iago Fernández

Comandantes e familiares é a continuación de A capital do mundo, a primeira entrega da «Triloxía dos mayimbes». De novo atopamos unha novela metaliteraria que reconstrúe a vida como emigrante de Neves, a viúva dun dos médicos de Fidel Castro. A capital do mundo centrábase en Nova York; Comandantes e familiares, en Cuba. A principal novidade é que esta relata o contacto da protagonista cos círculos do poder castrista (é dicir, cos mayimbes) e saca a colación figuras históricas como o Ché Guevara, Camilo Cienfuegos ou os irmáns Castro. Lamentablemente, a néboa ideolóxica de Xavier Alcalá, como xa acontecía en A capital do mundo, abafa a meirande parte do volume, estendéndose á voz do narrador e aos comentarios dos personaxes.

No apartado formal, poderiamos dicir que esta segunda entrega redunda nos defectos da primeira. Como xa recensei A capital do mundo neste suplemento, limitareime a condensar o que daquela dixen: basicamente, que estaba escrita cunha despreocupación e unha présa excesivas. Comandantes e familiares amosa o mesmo rastro de formulacións, comparacións e ocorrencias pouco inspiradas. E, por veces, tamén se fai longa, non tanto polos defectos artesanais coma por unha inexplicábel falta de mesura: algunhas escenas e diálogos resultan innecesariamente quilométricos e afogan o despregue narrativo sen achegar nada a cambio.

O proxecto de Xavier Alcalá é moi ambicioso e, desde o punto de vista editorial, paga a pena. Non obstante, non remata de despegar: sáldase con demasiados inconvenientes e desaproveita as súas potencialidades.

Os defectos de forma, aínda que moitos lectores os consideren decisivos, non mo parecen tanto. De feito, poderiamos citar varias obras mestras que foron escritas ás présas ou en contra das convencións literarias máis elementais, como as de Jon Fosse ou Karl Ove Knausgaard. O que si me parece decisivo é que, a fin de contas, unha novela sexa discursivamente chata ou, como diría o vello Mijaíl Bajtín, monolóxica. Deixando á marxe posibles casos excepcionais, non convén que un autor de literatura subordine a riqueza e as posibilidades dun mundo ficcional á propagación dos seus convencementos políticos ou de calquera outra clase.

Agardemos que a terceira entrega da «Triloxía dos mayimbes» cumpra con este suposto ou que, en caso contrario, atope un xeito de nos sorprender.

Comandantes e familiares (2025)

Autor: Xavier Alcalá

Editorial: Galaxia

Precio: 21,94 euros

Ciencia ficción e aventura

Trepidante distopía

Estro Montaña

A novela Odio foi galardoada co Premio Xosé Neira Vilas de literatura xuvenil, convocado este ano por primeira vez pola fundación que leva o nome do escritor de Gres, pola editorial Galaxia e pola Secretaría Xeral de Política Lingüística. O seu autor, Gabriel Romero de Ávila, coma Castelao ou Leiras Pulpeiro, segue a tradición dos médicos que se sentiron atraídos polas letras. No seu caso, con narracións cunha clara tendencia polo xénero de aventuras e atmosferas cyberpunk.

Odio é unha parábola, unha distopía que transcorre nun mundo hipertecnificado e que nos leva por espazos futuristas: Neo Vigo, Auria e Compostela no momento no que se reavivan o enfrontamento entre os humanos e os droides nas Terras de Poñente. Obra de acción trepidante e estética noir, sitúanos diante dun influencer que alimenta a xenreira entre os vellos bandos, replicantes que aparecen mortos no Museo do Pobo Galego e policías que participan en carreiras para divertimento dos humanos.

A inspectora N4rv43z será protagonista fundamental deste trhiller de ciencia ficción que cumpre coas características típicas da novela cyberpunk que xurdiu nos anos 80 e que desde un punto de vista crítico resalta a desigualdade e a insolidariedade social.

Gustará, sobre todo, aos que gozaron de novelas coma Neuromante de William Gibson, películas como Blade Runner ou The Matrix ou videoxogos como Cyberpunk 2077 e Deux Ex.

Odio (2025)

Autor: Gabriel Romero de Ávila

Editorial: Galaxia

Precio: 15,10 euros

Fermoso álbum

Con atractivo discurso

María Navarro

Lucía Belarte e David Lorenzo, isto é, escritora e ilustrador aúnan os seus traballos nun fermoso volume, A Panadería, concibido como unha tenra historia que ten o seu punto de apoio na procura dun fogar que lles permita aos seus membros sentirse ben.

Pola súa parte, no debuxo figurativo en branco e negro captúranse escenas da vida cotiá que suxiren traballo, rutina…, vida urbana que se desenvolve entre luces e sombras a través dun claroescuro moi efectivo que crea volume, textura e unha tensa atmosfera nuns momentos que se torna máis relaxada noutros, acompasando deste modo o relato; ao comezo, tentando facerse un oco na vila e máis adiante mudando o domicilio para ver de encaixar noutro máis amable que lle permita aos pais coidar e manter á súa familia.

O discurso non pode ser máis atractivo; oracións curtas, vocabulario preciso, sintaxe natural, léxico familiar, en definitiva, un texto conciso, accesible que axuda a expandir o universo lingüístico e extralingüístico do lectorado que aborda temas como a solidariedade e a tolerancia cunha sensibilidade e profundidade que coida a intelixencia e a capacidade emocional da cativada.

O final redondo pecha o conflito e invita á reflexión, á conversa ou a imaxinar que pasará despois, ao mesmo tempo que rememora esceas que pudieron ter sucedido no pasado e que agora se antollan superadas. Un fermoso álbum ilustrado que a editorial Kalandraka publica na colección MareMar para disfrute de primeiros lectores (e de adultos).

A panadería (2025)

Autor: Lucía Belarte (Ilustracións: David Lorenzo)

Editorial: Kalandraka

Precio: 16 euros

Ubuntu

Naufraga a humanidade

Fabio Rivas

Con A lei do mar Manuel Esteban (Vigo, 1971) dá outra boa alancada, despois do seu achegamento á LIX —Setestrelo— e á ciencia ficción —O xogo de Escher e Trickstar—, fóra do rexistro noir ao que xa nos tiña acostumados coa serie de novelas policiais protagonizadas polo inspector Manso. Neste caso, estamos diante dunha novela que nos mostra o mar coma un mundo á parte, con regras propias, un lugar implacable onde a liña entre a vida e a morte ás veces se esvaece e a ética posúe unha forza maior ca calquera lexislación.

Mentres a un maquinista naval lle ofrecen un traballo, a priori, sinxelo durante a pandemia do COVID, centos de persoas migrantes parten da costa de Libia dispostas a cruzar o Mediterráneo aglomeradas a bordo de pequenos de botes pneumáticos. Axiña todo se converte nunha misión de rescate a vida ou morte, condicionada pola presión burocrática das autoridades europeas, pendentes de calquera desvío de rumbo.

Se cadra, da experiencia de Esteban como escritor de novelas policiais é de onde lle vén a capacidade de manter o pulso narrativo e a contundencia das imaxes durante toda a obra. A estrutura bimembre —alterna capítulos do barco e a historia de Policarpo, un dos migrantes— permite que a figura do emigrante non sexa só unha vítima colectiva, senón individuo con pasado, familia e cultura.

Se isto non fose suficiente, confesa o autor no epílogo que todo o narrado, agás as pertinentes licenzas que precisa a ficción, aconteceu na vida real e que a historia chegou a el a través doutra persoa, testemuña, dámos por feito que algún membro da tripulación do barco que na novela bautizaron como Lex Maris. Poñamos nós, xa que logo, coa lectura d’A lei do mar, os ollos na realidade á que Europa adoita apartar a ollada.

A lei do mar (2025)

Autor: Manuel Esteban

Editorial: Xerais

Precio: 16,62 euros

Suscríbete para seguir leyendo