Vento mareiro, mar roleiro

Julio Fernández Peláez e Alberto de Casso Basterrechea escolleron un título suxestivo para este texto escrito en parcería, Vento mareiro non dá voltas, co que gañaron neste ano que andamos o VII Premio Laudamuco de textos dramáticos, que convocan o Concello de Brión e a Academia Galega de Teatro, e vén de publicar Positivas.

Destacaba o xurado que a peza recrea intres na convivencia cotiá para presentar temas da actualidade, como ecoloxía, violencia ou racismo. Na capa traseira do libro tamén se sinala algún outro: o fascismo e, a xeito de conclusión, a incapacidade para reaccionar ante problemas que poden converter as relacións humanas nun inferno (in)soportable.

Vento mareiro é o título dun poemario que Ramón Cabanillas publica en 1915 e fai referencia a un vento que vén do mar e trae un recendo doce e salgado. Un vento de forza variable que en ocasións pode acariñar os corpos e as mentes, e ter ese efecto reparador que, ao mellor, busca un dos protagonistas neste texto cando arela ir pasar uns días cabo do mar, para que lle cure as feridas, para que lle alimente o corazón, xusto o que parece precisar para facer fronte a unha situación familiar e vital que, por seguirmos cos símiles mariñeiros, semella un mar roleiro. Ao mellor, insistimos, pois o texto, na súa apertura, admite interpretacións diversas.

A peza recrea momentos na vida dunha familia acomodada, que atravesa unha situación de crise provocada por diversos problemas de relación, entre eles as tensións permanentes dun pai e dunha nai, dos que só sabemos que son El e máis Ela, coa súa filla adolescente, de nome Nuria, pero tamén cunha asistenta do fogar procedente de Marrocos, Amina, e co presidente da comunidade de veciños. Problemas que, ao mesmo tempo, son aumentados polas leas de todos os días ou por algunhas outras liortas que teñen que ver con visións, ideas, ideais e fins de vida, como a militancia ecolóxica del e un dó irreprimible e incesante por unha acacia de Constantinopla que acaban de cortar no patio da comunidade, a retransmisión da barbarie desatada en Gaza, ou os espazos escuros do desexo nel e nela.

Artéllase en trece escenas, das que as doce primeiras son monólogos breves, seis nas que El é quen fala e outras seis nas que fala Ela. Na última, de maior duración, os dous manteñen un diálogo que ben se podería entender como unha posta en común dos diversos aconteceres, pareceres e cerelladas que van verbalizando nos monólogos, e nos que se ven implicados de forma directa os tres personaxes ausentes: Amina, Nuria e o dito veciño. Pouco a pouco van abrollando, na lembranza, diferentes situacións que son fonte de conflito, sempre a través das perspectivas desas dúas persoas que falan, sen termos realmente unha visión certeira da veracidade de determinados feitos, aínda que ao mellor tampouco non a teñen nin El nin Ela. A memoria como construción.

As ditas liortas teñen moito que ver coa vida en parella, que presenta un desequilibro moi inestable, e igualmente coas relacións paterno e materno filiais cunha moza duns dezaseis anos que está a vivir un período especialmente convulsivo e que busca afirmarse, adoptando en aparencia posicións racistas e asumindo supostamente determinadas ideoloxías. Por aí propoñen unha chamada de atención moi atinada diante de escollas políticas, moitas veces pouco analíticas, dun sector da mocidade que non dubida en valorar positivamente valores, traxectoria e figura de coñecidos ditadores.

Finalmente no texto paira unha sensación de fracaso, pola incapacidade para construír unha relación de parella que supoña o recoñecemento e a valorización do outro e das súas formas de entender a existencia, e pola dificultade para establecer coa filla un dialogo permanente e construtivo, e aceptar unha autonomía persoal que mete medo. Un retrato descarnado no que se recoñecerán moitas familias.