«Un simple accidente» de Jafar Panahi

A inmensa maioría da xente cre firmemente que nunca sería capaz de torturar un ser humano e que este tipo de abxección é proprio tan só dun reducido número de individuos desequilibrados. Mais equivócanse nas dúas conviccións. Con frecuencia, os abominábeis e crueis segredos das vidas dos torturadores ocúltanse en territorios disimulados con dilixencia exquisita. Son seres integrados, persoas correntes ás que saudamos e coas que tratamos decotío, amábeis, sinxelos. Até que o inesperado, o inopinado, fai acto de presenza e a súa máscara cae.

Que é o que fai que un ser normal sexa quen de torturar un semellante? En None of Us Were Like This Before: American Soldiers and Torture, de Joshua E. S. Phillips, analízase con minuciosidade o proceso de transformación dun batallón estadounidense destinado en Irak, desde os seus comezos como simples soldados de infantaría até a súa demoníaca metamorfose. A través de entrevistas, o libro tenta explicar a súa terríbel conduta facendo fincapé na situación de estrés extremo en que se atopaban, apuntando como dato xustificativo o feito de que algún deles acabou suicidándose ao voltar á casa.

Jafar Panahi opta por desinteresarse dos verdugos -e das súas inxustificábeis razóns- para dar voz e presenza aos outros, ás vítimas, aquelas que, logrando sobrevivir á tortura, levan agora unha vida sen vida e, aínda así, son capaces de a narrar. O seu relato, case sen alento, nace da angustia e do vacío erixidos ao seu redor. Causados ámbolos dous polo seu medo a detallar e do noso pavor a escoitar. Son mortos viventes aos que o realizador iraniano concede o protagonismo da súa última e magnífica obra, Un simple accidente (Yek tasadef sadeh, 2025), gañadora da Palme d´Or do Festival de Cannes.

Un home (Ebrahim Azizi) conduce no medio da noite coa súa muller preñada e a súa filliña cando, de súpeto, algo golpea de maneira violenta o seu carro: probabelmente un can. Ese pequeno accidente fará que ao pouco tempo a familia teña que pedir axuda no primeiro garaxe que atopa, propiedade de Vahib (Vahib Mobasseri), alcumado «O xarras» polo costume de suxeitar os seus riles doridos cun brazo en forma de xarra. Eghbal, o condutor, tamén está eivado. Será o recorrente renxido da súa perna o que retrotraerá a Vahib ao cárcere en que estivo encarcerado durante cinco anos da súa vida.

As chaves para entender o estilo e significación de Panahi están, entre outras cousas, na súa moi particular percepción da distancia focal que separa as personaxes -pechadas en moitos casos dentro de vehículos ou habitacións- da ollada do espectador; no seu emprego da profundidade de campo, que enfoca seres perdidos ante paisaxes propositadamente sen definir. É por iso que nos seus traballos resulta difícil saber en que lugar de Irán están filmados.

O fóra de campo transfórmase nas súas mans nunha especie de ritual de desaparición en que os sons adquiren o protagonismo dos actores principais: pasos que resoan, obxectos que son manipulados, cámaras que se apagan. Fronte ao plano fixo de Vahib, perturbado polo son externo da escena final, atópase o travelling inicial de Eghbal dando volta ao redor do carro no medio da noite como un enigma na procura do seu trazo.

Dicía Shakespeare que a vida non é máis que unha sombra en movemento; un actor fracasado e fachendoso que rumba durante unha hora sobre o escenario para, de repente, non volver ser escoitado: un conto narrado por un idiota, cheo de ruído e furia. Así e todo, o cinema logra o imposíbel, que esas sombras ás que se refire o Bardo de Avon se transformen en luz, en imaxes. Un simple accidente é o exemplo perfecto de que esta vida chea de barullo e de ira tamén ten significado e significación. Mesmo cando os que nos falen sexan zombis melancólicos na procura dun porqué.

Suscríbete para seguir leyendo