Do castro ao claustro

O territorio de Penafiel -moi preto do Porto- é un museo ao aire libre con patrimonio, cultura e unha paisaxe pincelada polas augas do Tâmega ou as ladeiras agrestes do Douro. Aquí atópase un dos maiores castros da península, o de Monte Mozinho, e tamén pasa a Rota do Românico, con monumentos como o mosteiro do Salvador de Paço de Sousa, testemuña viva do que foi un importante conxunto cenobial e unha das obras cume da arquitectura deste estilo en Portugal.

Declarado Monumento Nacional en 1910, o cenobio de San Salvador afunde as súas raíces no século X, cando o nobre Trutesendo Galindes -e a súa esposa Anímia- fundan en Paço de Sousa unha comunidade monástica. Rexido probablemente nos seus inicios pola regra de San Fructuoso de Braga, cambiaría cara ao ano 1090 á de San Bieito de Nursia, polo que se converte nunha importante abadía benedictina que creceu en influencia e poder baixo o amparo da poderosa familia Ribadouro.

Durante os séculos XII e XIII construíuse a igrexa que hoxe se pode contemplar: un edificio de tres naves, portada con arquivoltas e un fermoso rosetón na fachada occidental, que sinalan o tránsito do románico ao gótico.

Unha das singularidades deste conxunto é que conserva ornamentacións vexetais talladas a bisel, frisos de entrelazado e capiteis que evocan tradicións visigóticas e mozárabes, integradas nun contexto románico nacionalizado que se desenvolveu no val do Sousa.

Entre as posesións máis importantes do mosteiro do Salvador destaca un sartego dobre situado no interior do templo e que, segundo a tradición, é a tumba de Egas Moniz (1080- -1146), titor do rei Afonso Henriques e membro da familia Ribadouro. Legou parte da súa fortuna para ser enterrado aquí e a súa arca tumular está considerada unha das obras mestras da escultura románico-gótica portuguesa. O sepulcro -en realidade dous, un de finais do século XII e outro do século XIII, unidos- conta con numerosas representacións, como a do propio Egas Moniz no momento da súa morte, flanqueado por dous anxos que recollen unha figura espida que simboliza a súa alma.

Moi preto de Paço de Sousa atópase outro monumento imprescindible en Penafiel, o castro de Monte Mozinho, un dos maiores poboados prerromanos peninsulares. Dotado con tres liñas de murallas, ocupa unha área superior a 200.000 metros cadrados. O interior presenta unha interesante distribución arquitectónica con vivendas tradicionais castrexas con estancias circulares e edificacións con plantas cadradas ou rectangulares, propias da romanización posterior. O poboado tivo unha longa ocupación que se prolongou desde o século I ata despois do século V.

Para entender a importancia histórica de Monte Mozinho, un moderno Centro de Interpretación, situado nas inmediacións do xacemento, ofrece información didáctica sobre o castro, os seus habitantes e o seu contexto. Ao longo dos anos realizáronse diversas campañas de escavación que deron como froito a recuperación de numerosos obxectos arqueolóxicos que se conservan e exhiben no Museo Municipal de Penafiel.

O palacete Pereira do Lago é o edificio que acolle desde 2009 o Museo Municipal, un dinámico centro que alberga, ademais das coleccións de arqueoloxía, tamén de etnografía e historia. Está recoñecido con numerosos galardóns e foi gañador, entre outros, do premio ao mellor museo portugués. Hoxe o público pode gozar neste espazo museolóxico das cinco salas temáticas da colección permanente, dedicadas á Identidade, o Territorio, a Arqueoloxía, os Oficios e a Terra e a Auga. O discurso expositivo, destinado a todos os públicos, recorre a innovadores soportes multimedia nos que a interacción e a amenidade son a liña principal.

Na sección de arqueoloxía apela aos sentidos través da recreación de monumentos, sitios e espazos a escala real. O visitante pode coñecer tamén o labor do arqueólogo.

Regreso á aldea

Outra parada obrigada en Penafiel é Cabroelo, integrada na rede Aldeias de Portugal. A súa visita é unha viaxe no tempo entre rúas sinuosas e estreitas, coa capela de São Mateus na cima. Cabroelo pertence á parroquia de Capela, dentro do medio natural e paisaxístico da Serra da Boneca e o val do río Mau. Neste pequeno núcleo rural todas as construcións foron recuperadas co granito tradicional, as eiras con lousa e os pequenos hórreos con pedra e madeira. São Mateus é a igrexa parroquial, reconstruída en 1872 e cun interesante altar barroco no seu interior.

A paisaxe envolvente pode gozarse ao longo do roteiro que comunica o Museu da Broa co Parque de Lezer da Capela. O espazo museístico está formado por seis muíños recuperados distribuídos ao longo do río Trunqueira.

É posible observar o ciclo tradicional da broa en dez paneis, repartidos polos muíños. Neles represéntanse as etapas que levan o pan á mesa, desde a semente á moenda ou a fornada. Penafiel esconde moitos outros tesouros, como a igrexa de São Gens, en Boelhe, do século XII, considerada a máis pequena de estilo románico do país

Suscríbete para seguir leyendo