Eroski Paraíso

No que levamos de século collen relevancia no teatro occidental dúas tendencias presentes na escrita dramática: os dramas confesional e documental. O primeiro agroma na obra de Andrea Dunbar, quen estrea The Arbor no Royal Court Theatre de Londres en 1980, presentando feitos da súa vida, con nome e apelidos. O segundo na Unión Soviética, coa literatura fakta, que Erwin Piscator ou Peter Weiss desenvolven en Alemaña, este último asentando metodoloxías na peza A indagación (1965).

Con todo, Valle-Inclán será dos primeiros en explorar o modelo con En la luz del día (1916), un durísimo relato de guerra (da Primeira Mundial) en modo dramático. Cando os promotores da segunda etapa da revista soviética Novy Lef (1927-1928) impulsan o proxecto factográfico, entre eles Nikolai Chuzhak ou Sergei Tretyakov, propoñen buscar a materia literaria na realidade, refugando a ficción, idea expresada por Nikolai Evreinov nun volume publicado en inglés The Theatre in Life (1927), que recollía traballos antes publicados en ruso, nos que afirmaba que o teatro verdadeiro estaba na rúa, na vida cotiá das xentes.

Esa tendencia segunda, asentada na memoria individual e colectiva, a través da procura e recuperación de materiais auténticos, que se obteñen en traballos de campo, colle moito relevo nos espectáculos últimos da compañía Chévere. Ese foi o caso de Eroski Paraíso, creación colectiva elaborada por Manuel Cortés, Miguel de Lira, Patricia de Lorenzo e XRon, a partir de retallos de vida recollidos na comarca de Muros, que vén de publicar Kalandraka.

Unha vocación que podería derivar do feito de estaren as vidas das xentes do común cheas de «demasiada realidade», como podemos ler no texto, o que implica renunciar aos grandes relatos e ocuparse desas pequenas historias nas que se pode ver reflectida unha maioría inmensa, e coas que tanto se pode aprender.

A trama central organízase arredor da gravación dun documental que prepara Alex, filla de Eva e Toño, a partir da fotografía que o seu avó, Avelino, lle fai á parella na sala de festas Paraíso, situada entre Muros e Serres e moi famosa nos anos oitenta, agora reconvertida en supermercado dunha coñecida cadea de distribución alimentaria. A recuperación daquel intre permite incorporar outras temáticas que falan de problemas do presente.

Mediante breves digresións, mesturadas cos episodios nas vidas deses dous emigrantes galegos en Lanzarote ou Barcelona, vanse enfiando historias que arrepían. Así, saberemos da peripecia dun irmán de Eva, recluído aos dezaseis anos nun centro de menores, ou «reformatorio», do que sairá convertido en todo aquilo que o tal centro debería impedir. Lendo ese inciso na historia da parella, vén á mente aquela fermosa pero angustiosa canción que Lucinda Williams dedicou a un seu irmán do que un día nunca máis soubo nada: Are you allright?

En efecto, a partir do encontro casual de Eva e Toño na sala de festas, emerxen, como dardos envelenados, outras temáticas que informan da maneira en que os paraísos acaban en infernos, como o das cativas que casan sendo aínda nenas, ou a desatención que padecen tantas persoas con disfuncións cognitivas.

Un motivo importante de reflexión é a conduta de Eva en relación ao uso da lingua. A súa filla, Alex, pídelle que fale en galego durante a gravación, pero ela, a diferenza do seu home, que fala un fermoso galego da área fisterrá, é incapaz, malia tentalo algunha vez.

De igual maneira ten interese unha reflexión moi sentida e atinada da Eva cando lle pregunta á súa filla polo interese que poida ter o seu relato cando hai tantos problemas no mundo, que ao mellor eran máis merecentes dun deses documentais. Un interrogante que se traslada aos lectores e lectoras do texto, que cada quen deberá responder despois de telo debullado. A aventura paga a pena, e para quen mirase o espectáculo homónimo, estreado en 2016, mellor aínda.

Suscríbete para seguir leyendo