Socioloxía

Na xeira de Suburbia

Auxe e declive do soño americano

Unha das salas da mostra 'Suburbia', que se presenta no CCMB (Barcelona).

Unha das salas da mostra 'Suburbia', que se presenta no CCMB (Barcelona). / FdV

No sistema social occidental hai dous modelos: o europeo e mais o (norte)americano. Fronte ao primeiro –dominado pola historia e pola diversidade agraria–, o segundo construíuse nos enormes espazos que aportaba o novo continente e nas novas cidades que non aturaban unha herdanza. E cando esas cidades pasaron a ser industriais –ergo insalubres e fonte de pecado e conflito–, as súas burguesías comezaron a habitar na periferia rural. O cristianismo que practicaban tiña unha visión pastoral da natureza.

Esta emigración fóra dos centros urbanos –como as que a seguiron– non podía facerse porque si. Se nesa primeira a ferramenta auxiliar foi o ferrocarril (as empresas ferroviarias mercaban terreos onde construían estacións), nas seguintes foron as autoestradas e mais o automóbil (impulsado desde os Ford T e os baixos prezos do combustible). Xa no século XX, iso propiciou o desenrolo de empresas que manufacturaban casas prefabricadas que eran enviadas por correo para que os compradores as montasen nas novas urbanizacións. Coas vantaxes do campo e as comodidades da cidade.

Agora o Centre de Cultura Contemporània de Barcelona presenta a exposición Suburbia, que reflexiona sobre o soño americano. Un fenómeno que colleu forza cando despois das migracións chegadas desde Europa (e con elas, socialistas e anarquistas), o medo a unha revolución como a soviética promoveu a propiedade individual a maneira de vacina.

Freado en parte despois da crise de 1929, co regreso dos veteranos da Segunda Guerra Mundial (brancos; non os negros) o goberno favoreceu a expansión de urbanizacións para que formasen novas familias. Con eles comezou o baby boom, cun modelo que pasou a ser estándar: o home traballa, a muller ocúpase da casa (e sérvelle unha copa ao marido cando chega ao fogar) e os nenos poden xogar no xardín. E o coche, no garaxe. A casa pasaba a ser o un espazo privado e individual que conservaba as “liberdades americanas” (cunha arma se era preciso). Un modelo, doutra banda, que, en ausencia de comercios de proximidade, impuxo as grandes de superficie como lugares para comprar. E sen locais para socializar ou, simplemente, tomar algo fóra de casa.

Foron os anos nos que as clases medias aspiraban a imitar aquela burguesía que construíra grandes mansións na periferia. E neste novo modelo, a dedicación doméstica feminina estivo auxiliada pola proliferación de novos electrodomésticos; e a vida familiar pasou a xirar arredor dun novo tótem: a televisión (que, de paso, servía de vector do modelo con series como as de Lucille Ball). Un modelo refractario, desde logo, á presenza de quen non fose branco, non tanto por racismo senón porque desvalorizaba o valor das propiedades. Un modelo que, malia entrar en crise xa hai anos, segue na mente dos sectores neoliberais: velaí a chamada de Donald Trump en 2020 ás “amas de casa suburbanas”, cando as máis das mulleres brancas casadas traballan. Alén diso, hoxe a metade da poboación afroamericana vive en suburbios mixtos ou de maioría negra.

Expansión do modelo

Un modelo, doutra banda, que se expandiu a Europa (entre nós, as “adosadas”) e ao resto de América malia resultar altamente contaminante (uso excesivo de auga e de materiais, combustible automobilístico). E en canto ao comercio, a aparición das novas tecnoloxías e do reparto a domicilio (Amazon) está a poñer en crise as grandes superficies. Máis aínda cando eses brancos protestantes están en portas de pasar a seren unha minoría fronte ao crecemento de afroamericanos, asiáticos e latinos.

E se a televisión foi o grande amplificador do modelo, o cine encargouse de deixar en evidencia a súa cara escura. Así, os segredos que a individualidade doméstica permite aparecen en Veludo azul (David Lynch, 1986), con esa orella humana atopada no xardín, ou American Beauty (Sam Mendes, 1999), coas diversas parafilias do seu protagonista. Ou, cun carácter pioneiro, O nadador (Frank Perry e Sidney Pollack, 1968) con Burt Lancaster, que representa un home que de piscina en piscina, vai nadando ata a súa casa, que finalmente atopa baleira e abandonada.

Suscríbete para seguir leyendo