“As miñas primeiras lecturas foron os contos que me relataban meu pai e miña tía”

A autora é homenaxeada este ano como "Escritora na súa terra" pola Asociación de Escritores/as en Lingua Galega. O acto terá lugar no decurso do mes de xuño en Pontevedra.

– “A escritora na súa terra” non é unha distinción calquera, xa que parte dos seus propios compañeiros/as. Que sentiu cando llo comunicaron?

–Primeiro, unha sorpresa desas que te deixa uns segundos gratamente paralizada, asimilando a boa nova; e deseguido, unha ledicia e unha gratitude inmensas, precisamente por partir da xente da escrita e por formar parte desa lista, xa longa, que comezou en 1995 con Avilés de Taramancos.

–Todos os escritores e escritoras o son porque antes foron lectores/as. Que lembranza ten das súas primeiras lecturas?

–Máis ca un libro concreto, lembro o gozo absoluto que significa ler por puro pracer, case coa sensación de que estaba pecando e que me podían pillar. Que gozo aquel! As miñas primeiras lecturas, tendo en conta que nin na casa, nin na escola, nin no barrio tiñamos biblioteca, foron os contos de tradición oral que me contaban meu pai e miña tía Esmeralda. Logo, cando aprendín a ler, aqueles contos apaisados de fadas e mais os contos da radio que corriamos escoitar á casa da esquina porque abrían a ventá... Máis tarde, El capitán Trueno, Tamar, El cosaco Verde, El Jabato, que nos gustaban a nenas e nenos e, por suposto, as cartas que lle enviaban á señora Aurora dende América, das que eu era a súa lectora “oficial” e aquilo para min era ficción; xa na adolescencia as cándidas fotonovelas que cambiabamos nos quioscos e algúns libros que caían ao azar nas nosas mans. Dalgún non lembro o título, nin autoría... pero quedoume o pouso dalgunha imaxe construída con palabras... Un neno chora deitado na herba e unha bágoa esvara nun percorrido de plano detalle ata unha folla seca. Unha xoaniña vai beber...

–Teño entendido que a súa nai quería que fose Vde. modista e que a Vde. gustáballe moito o de ser costureira. Que semellanzas hai entre a escrita e a costura?

–Vaia... Non quería que desfixese o lombo nas leiras... Que fago?, como o fago? Son as primeiras preguntas. Cando fas unha peza de roupa, o primeiro é saber o que vas facer: un abrigo, un vestido... Logo vén tomar as medidas, escoller a tea, facer uns patróns e aínda así, sobre o modelo fanse varias probas con ganduxo, antes de lle dar o cosido definitivo. Cando vas escribir unha novela, antes do cosido definitivo, hai moito que ganduxar. Primeiro: tema, documentación, argumento, estrutura... e unhas cantas “probas”, antes de a entregar nunha editorial. Na vitrina do escaparate só se ve o resultado final: un vestido, un libro...

–Por que elixiu a carreira de Maxisterio?

–Non tiña moito máis onde escoller... Porén, fun unha afortunada. A miña profesión deume case todas as satisfaccións posibles. É máis, quizais no meu caso, igual ca outras e outros moitos da miña xeración, se non fose mestra, non escribiría. De feito comecei facendo pezas de teatro para representar co meu alumnado, sen máis pretensións.

–Lembra como foi aquel primeiro día no que entrou Vde. nunha aula para darlle clase a uns rapaces e raparigas que a miraban atentamente?

–No 70 aínda continuaba a segregación imposta polo franquismo. Aquel día os medos fixéranme “poeta”. Tiña dezanove anos, non sabía onde ir xantar, onde ir durmir, chegara en tren a Pontecesures... Pero diante daquelas nenas de 4º da recente EXB xurdira a maxia e esquecíame do resto. Logo veu o ofrecemento de Avelino Pousa, mestre galeguista e pai dunha daquelas nenas, para vivir coa súa familia. Só fora unha substitucións duns meses, pero de alí recibín a primeira carta de amor dunha alumna, Chus Senín...

–Case todos os mestres/as sempre lle din algo aos seus alumnos/as no primeiro día de curso: Que era o que adoitaba contarlles Vde.?

–O primeiro, un sorriso, contarlles unha historia que a min me parecese sedutora (o primeiro é “caerlles ben”) e soltarlles logo algo así: “Velaquí estamos, subimos hoxe no mesmo tren para facermos unha viaxe apaixonante. En principio toda a clase ten o aprobado. Ninguén ten por que baixar antes de chegar á meta, abonda con atender na aula e facer cada quen o que en verdade pode. Vai depender de vós, da actitude, do esforzo, das ganas... ”. Por fortuna, no ensino obrigatorio ninguén suspende por non dar máis. Loxicamente, non pode ser así no resto do ensino.

"O primeiro libro que publiquei xa levaba case unha década escrito cando o editaron"

–No ano 1991 publica Mutacións xenéticas. Naquela altura estaba xa decidida a compatibilizar a súa vocación de escritora e mestra ou editou o libro “a ver o que pasaba”?

–O libro xa levaba case unha década escrito, xa escribira antes outros que se publicaron despois... En realidade foi un compañeiro, a quen llo dera a ler, quen me animou a publicalo. De feito foi el o que chamou a Vía Láctea... Eu limiteime a deixar o orixinal na emblemática librería Michelena de Pontevedra. Responderon á semana. Axiña outra editorial, Bromera, quixo sacalo en catalán... Veu o premio Merlín... De maneira moi resumida, así foron os comezos...

–Un momento importante da súa traxectoria foi o ingreso na RAG en 2013. Como recibiu esa noticia e que balance fai de todos estes anos?

–Recibina cun sentimento de responsabilidade que me oprimía un chisco. O balance é moi positivo para min. Temos a fortuna, ademais, de contar con persoal laboral fixo na RAG que desempeña o seu labor de maneira impecable. Persoalmente tento ser útil onde podo: na executiva, primeiro como bibliotecaria-arquiveira e agora como tesoureira e síntome especialmente satisfeita de participar en Primavera das Letras, un proxecto que botou a andar no 2016 e que a RAG vai ampliando pouco a pouco para dotar o profesorado e alumnado de Galicia de atractivas ferramentas para sabermos máis de nós. Unha das últimas novidades é a curta A orixe da nosa lingua guapa.

–Outro momento importante aconteceu en 1996 cando lle concederon o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil por O misterio dos fillos de Lúa. Chegou a pensar que con ese premio alcanzara o seu cume como escritora?

–De certo, abriume portas ás traducións, a lectores e lectoras pero o cume... Dende entón creo que aprendín algo máis e aí seguimos... A perfección é unha sorte de “Aleph” inabarcable, unha esfera minúscula na que cabe o mundo.

–E, xa para rematar, non podo evitar preguntarlle polo seu próximo libro, A muller xabaril, que está piques de saír do prelo.

–Si, na segunda quincena de marzo estará nas librarías. Trata da reconstrución ficticia dunha historia amarga e dolorosa, intrigante e conmovedora que retomei con moitas ganas despois de vinte anos... Afonda nas miserias humanas e nos segredos familiares enmarcados nas turbulencias políticas da 1ª metade do s. XX. Todo isto fai que unha moza de refinado encanto e elevada altura, tanto física coma intelectual, se vaia convertendo nun repulsivo esperpento, nun animal. A “muller xabaril” percorría o mundo acompañada do Luís, o seu can. Sempre cun saco ao lombo e nel, ademais de quincallas, levaba libros.

Suscríbete para seguir leyendo