Suscríbete

Faro de Vigo

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

Os escritos do irredutible

No adeus a Javier Marías

Javier Marías. Pablo García

No canon occidental hai escritores que non se discuten: Homero, Shakespeare, Cervantes, Chéjov, por exemplo. Outros como Rosalía, que non aparece no famoso libro de Harold Bloom, dificilmente se poden esquecer na memoria dos galegos. Pero cando falamos de escritores que son ou foron os nosos coetáneos, é aventurado afirmar cales sentarán no Parnaso dos clásicos, e nisto tanto lle ten que fosen Premio Nobel ou quedasen en aspirantes sen galardón, como lle aconteceu a Javier Marías. Sabemos que as xeracións vindeiras borrarán do mapa escritores de sona hoxe en día, pero tamén somos conscientes de que hai outros que dificilmente caerán no olvido ou que tardarán tempo en desaparecer nas sombras. Na literatura española hai toda unha xeración que reclama un posto no canon: Eduardo Mendoza, Rafael Chirbes, Juanjo Millás, Vila-Matas, Landero, Muñoz Molina… Nese grupo dos que aspiran a perpetuarse está por méritos propios Javier Marías, recentemente falecido.

Javier Marías era fillo do filósofo Julián Marías, republicano de dereitas que se exiliou en EEUU, o que lle permitiu ao noso autor vivir na casa de Guillén, no mesmo edificio que Nabokov, un dos seus referentes literarios. Súa nai era tradutora e escritora e parte da súa familia estaba relacionada co cine. Nese ambiente culto e cosmopolita, Marías formouse como filólogo e tradutor e xa moi cedo publicou unha novela e varias traducións. Logo sería profesor en Massachussets, Oxford e Madrid. Aínda que publicou ensaios e relatos e foi editor do seu elitista Reino de Redonda, a súa actividade máis importante é coñecida pola aportación á novela, o xornalismo e mais a tradución. Como novelista estivo interesado por temáticas como a estupidez, a inxustiza, ou as situacións perigosas. Publicou dezaseis novelas, nas que prevalece un ton intelectual, unha inclinación cara á reflexión, un gusto polas ideas e a digresión, e por unha especial habelencia para construír longas frases con subordinacións encadeadas. Coñecía a literatura española mais a súa obra debe moito ao mundo anglosaxón: Shakespeare, Faulkner, Conrad , Kipling e tantos outros. Títulos como Corazón tan blanco ou a triloxía Tu rostro mañana conquistaron público e crítica e acadaron recoñecemento internacional.

Nas columnas e artigos, Marías aparece como un inimigo declarado do politicamente correcto, como un cidadán crítico co desinterese das institucións polas Humanidades e os proxectos culturais, como un individuo nada benevolente co adanismo e a corrupción, sen facer distingos entre esquerda e dereita. Co paso do tempo foi adquirindo aires de señor malhumorado, de dandi elegante irredutible coa estupidez, de implacable rabechudo que atacaba sen piedade todo o que o molestaba: o lixo, as procesións, os turistas que invadían Madrid... Irónico, sarcástico, é posible que houbese algo de teatro en moitos dos seus textos. Pero nunca se detivo ante nada: criticou co mesmo ardor a linguaxe inclusiva, os terraplanistas ou algunha decisión da Academia á que pertencía, e sempre buscou argumentos que avaliasen as súas posturas. Neste curral ibérico tan adormecido o seu espírito polémico era de agradecer, á marxe do que dixese. Por certo, na década dos setenta, o libro de Historia da filosofía de Julián Marías era cualificado por moitos alumnos da Universidade de Santiago, admiradores dos textos de Aranguren e da Historia da Filosofía de Marzoa, como o libro dun fascista. Javier Marías descubriunos que seu pai foi un represaliado do franquismo, e que Aranguren, como Alonso del Real, outro catedrático admirado en Santiago, non eran seres tan anxélicos como se dicía. Tamén se enfrontou con Cela polo seu pasado e pola súa literatura.

Como tradutor, Marías sabía moi ben que as palabras non significan o mesmo nas diferentes linguas. Verteu ao castelán obras de autores admirados: Faulkner e Nabokov (aos que tamén dedicaría un ensaio), Sterne, Stevenson, Isak Dinesen, Yeats, Thomas Browne… A tradución de Tristram Shandy valeulle o Premio Nacional de Traducción de 1979. Estaba en posesión de numerosos galardóns, pero rexeitou en 2012 o Nacional de Narrativa porque dixo que non quería máis premios oficiais.

Que a terra lle sexa leve.

Compartir el artículo

stats