Suscríbete

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

O modo Highsmith

Unha escrita para os fascinios do mal

Fotograma de As dúas caras de xaneiro (2014).

Fotograma de As dúas caras de xaneiro (2014).

Días atrás alcanzouse o centenario do natalicio de Patricia Highsmith, a gran voz da novela negra norteamericana. A súa obra, de personalísimo selo, marcou un fito na historia desta narrativa, ata o punto de que pode falarse con propiedade de que no noir hai un antes e un despois da súa escrita.

Mais a súa estrela, fulgurante no literario, foi un camiño de superación no persoal, pois nada lle resultou doado e a súa arte, dalgunha maneira, acabou por ser unha sublimación de non poucas loitas interiores.De feito, Highsmith naceu cando súa nai acababa de divorciarse e, de moi nena, permaneceu coa avoa materna en Texas para logo pasar coa nai e o seu aborrecido padrasto un tempo en Nova York e, aos dez anos, regresar de novo canda a avoa. Tal ir e vir deixoulle como herdanza unha relación tortuosa coa súa proxenitora, lastrada por un amor-odio que nunca a abandonou. O ronsel de tan avolta infancia converteuna nunha adolescente precoz e volcánica, que estudou no feminino Barnard College e non foi quen de asumir con naturalidade o seu lesbianismo, tentando apagar o sentimento de culpa con impostadas relacións heterosexuais e tratamentos psicoanalíticos cos que pretendía reorientarse.

A súa biógrafa Joan Schenkar tivo acceso aos seus diarios e cadernos de anotacións persoais e puido testemuñar as múltiples e dolorosas obsesións que a rodearon: a complexa relación con súa nai, os seus problemas co alcohol e a bebida e a súa indomeable tendencia á misantropía.Xa que logo, unha vida así sen dúbida forxou un carácter e explica moitas cousas. Entre elas que Highsmith asegurase decote que “as obsesións son o único que importa”. Ou que non fose capaz de escribir se había outra persoa na casa. Ou que confesase nalgunha ocasión: “talvez leve dentro de min un impulso criminal grave e reprimido, pois doutro xeito non me interesarían os delincuentes e non escribiría sobre eles con tanta frecuencia”. Ou que tivese máis que asumido que “a paixón pola xustiza é bastante aburrida, porque nin á vida nin á natureza lles importa que se faga ou non xustiza”.

E, endebén, tanta dor interior transformouse nunha escrita poderosa e incomparable, á que non lle interesou só a externalidade das accións e das engrenaxes detectivescas que tan ben dominaron os seus colegas Chandler, Hammett, Christie, Le Carré, Simenon, Montalbán ou Camilleri, senón que profundaba na cerna mesma do mal, nas razóns psicolóxicas que cravaban agullas no cerebro dos seus amorais personaxes, implacables no proceder, abominables no hieratismo co que perpetraban os máis nefandos crimes.

Foi esa xenuína amálgama entre o thriller policial e a novela psicolóxica o que fixo de Highsmith unha marca literaria de imposible imitación dende o a súa primeira novela, Estraños nun tren (1950), peza canónica que se converteu tamén nunha icona fílmica da man da inesquecible versión cinematográfica de Alfred Hitchcock, quen se axudou para adaptala nada máis e nada menos que de Raymond Chandler, guionista da película.

O que veu despois foi unha carreira chea de éxitos, que revalidou, libro tras libro, a maxia e o fascinio dese cosmos de malignidade e brutal perversión no que aboiaban as súas tramas. Non cómpre máis que lembrar toda a saga protagonizada polo indolente e cruel Tom Ripley, popularmente coñecida como a riplaid, pentaloxía que inmortalizou a este estafador neoiorquino, supervivente nato, hedonista capaz das maiores atrocidades para alimentar o seu egoísmo, tal como se amosa xa na primeira das entregas da serie, O talento do señor Ripley (1955), talvez a máis coñecida.

A gravidade da culpa, da mentira e da traizón debuxan na súa novelística un océano de perversidade, con personaxes ao bordo da psicopatía que recrean atmosferas depresivas, escuras e de abafante violencia, ambientadas en espazos sórdidos e marxinais, nos que impera a hipocrisía social e a loita inmisericorde por medrar a calquera custo. Por ese camiño avanzan obras como As dúas caras de xaneiro (1961), picaresca contemporánea anegada de enganos, pulsións irresistibles e morte; ou O berro da curuxa (1962), onde unha esposa deixada polo seu home se confabula cun seu veciño para finxir a súa morte e que así sexa acusado o seu ex-marido.

Na gran pantalla

O intenso universo creativo de Highsmith hipnotizou os magnates de Hollywood e os máis celebrados directores, que levaron unha e outra vez as súas novelas á gran pantalla, como aconteceu coa amentada Estraños nun tren, pero tamén con varias das entregas da riplaid (velaí A pleno sol, cun soberbio Alain Delon no papel de Ripley; ou O amigo americano, dirixida por Wenders con Dennis Hopper como protagonista; e aínda a nova versión que desta filmou Liliana Cavani, cun inmenso John Malkovich ante a cámara) e outras novelas (non me resisto a non recordar aquí As dúas caras de xaneiro, rodada por Amini cun espectacular Viggo Mortensen no papel de Chester MacFarland; ou a Carol de Haynes, á que deron vida as impresionantes Cate Blanchett e Rooney Mara).

Un século despois da súa vinda ao mundo, a figura de Patricia Highsmith érguese ante nós coma a dunha mestra que renovou o xénero da novela negra para levalo alén dos camiños que ata entón andara. Ben está que agora a lembremos en homenaxe. E mellor aínda que manteñamos viva a súa memoria léndoa e reléndoa, aínda que só sexa para comprobar se era certo aquilo que ela sempre dicía sobre que “toda arte se basea no desexo de comunicarse, no amor pola beleza ou nunha necesidade de crear a orde na desorde”.

  Alain Delon en A pleno sol (1960)

Alain Delon en A pleno sol (1960)

Patricia Highsmith  (1921-1995)

Patricia Highsmith (1921-1995)

Compartir el artículo

stats