Suscríbete

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

Co fío de Ariadna

Otero Pedrayo e a cultura de nós

Mulleres redeiras nun peirán do porto de Malpica, nunha fotografía dos anos 30 do século pasado.

Mulleres redeiras nun peirán do porto de Malpica, nunha fotografía dos anos 30 do século pasado.

Chega aos andeis nas nosas librarías a reedición do Ensayo histórico sobre la cultura gallega, de Ramón Otero Pedrayo. Vén, desta volta, con prefacio de R. Villares e edición de X. A. López Silva, arroupados polo Consello da Cultura Galega e Galaxia. Dada a noticia, chega ao meu maxín este episodio: Vigo, 1930. Os nacionalistas, con Paz Andrade e Gómez Román no leme, organizan o mitin do Día da Patria ás 11 da mañá no Teatro García Barbón. Despois xantarían nos terreos da Barxa, hoxe expropiados da memoria. Desde logo, o país, con conciencia de seu, puxo o óculo sobre deste lugar. Tamén as autoridades militares. A urxencia era reconciliar o galeguismo (tras anos de divorcio) pra participar na alborada republicana e acadar o Estatuto. O cartel anuncia os oradores: Castelao, Otero Pedrayo e Paz Andrade. FARO DE VIGO do 24 adianta que don Ramón “hablará del significado espiritual del Día de Galicia” tras conferenciar antes en Caldas de Reis sob o título “Ideas sobre a cultura galega”, asuntos que tiña ben mallados.

Ramón Otero Pedrayo (1888-1976)

Ramón Otero Pedrayo (1888-1976)

Porque o tótem de Trasalba publica no solpor de 1930 o referido Ensaio. Nel expón a xénese cultural da nación, coma se for igual ca o libro sacro. Pero antes puxo en literatura algunhas ideas semellantes en Arredor de si, saído no mesmo ano coma espello xeracional. E a maquinaria de axit-prop estaba en marcha. As voces nacionalistas convertían as lóbregas salas nunha lumieira pola cal traspasa e chega a luz. Unhas veces eran artigos ou libros, outras charlas e mitins. Don Ramón, un intelectual de escola europea, conxugaba todas as variantes. Así mediron o país dende Ortegal ao Miño. En definitiva, on the road. E esta batería de accións dirixíae a propiciar unha opinión favorable ao dereito de Galiza a ser dona do seu destino. O clima era confuso porque a ditadura alapexaba mentres ía a pique. O músculo popular tensaba as rúas. Os despachos republicanos convocaban actos en liceos e alamedas. Un deles foi en febreiro do 30, co inesquecible discurso de Azaña:

“No; la libertad no hace felices a los hombres; los hace simplemente hombres”.

decoration

Neste contexto, no cal a República axexa, aparece o texto de Otero: unha magna reflexión, sólida coma granito e lúcida coma fontela limpa. Co fonendoscopio escoitou o peito da terra-nai. Análise e diagnose. O resultado é unha interpretación, feita en tinta tradicionalista, da alma do país. Non é un relato de sucesos nin un catálogo publicitario. Porque Don Ramón presenta aí unha tese sobre que é Galiza en termos culturais e, dende eles, xustifica a existencia da nación. Noutras latitudes, a cuestión nacional érguese sobre razóns relixiosas, raciais, económicas… Otero pon o sustento na cultura. E ademais faino sen coxear no chouvinismo. Un pé apóiao na comprensión global de Galiza (política, xeografía, arte…) e o outro pé pono sobre Europa pra demostrar a conexión, existente dende tempos antigos, do vello continente coa fisterra ibérica. A opción lingüística revela a intención. Otero diríxese ao conxunto de aquí e acolá. Guinda un repertorio de fundamentos para quen “non nos entenden, non”, como se laiou Pondal. Pero á vez serviu de alimentación político-ideolóxica aos nacionalistas. Fronte súa tiñan un monumento argumental moi oportuno ante o novo tempo: a República.

Ensaio histórico sobre a cultura galega

Ensaio histórico sobre a cultura galega

O Ensaio de Otero é un fío de Ariadna. A lectura lixeira, contra outros escritos barroquistas do autor, fainos transitar liña a liña por varios escenarios onde o protagonista non é o feito político senón a creación cultural (determinada case sempre pola influencia relixiosa: Prisciliano, Martiño Dume, Santiago Apóstolo, Xelmírez…). O quid é: a nación constitúese dende a arte, non dende a vontade política do pobo. Esta comprensión é hoxe desbotada. Cando menos pra quen ten pés na terra e razón na cabeza. Porque a nación é unha construción intelectual que precisa dunha explícita vontade de adhesión humana. A nación é o plebiscito de todos os días, dixo Renan. Ao día seguinte, a portada a toda páxina d´El Pueblo Gallego significaba: “Vigo foi onten o centro espritoal de Galiza”. O discurso de Otero atravesou os corpos presentes. E Vigo converteuse daquela na rosa dos ventos da Galiza futura. Aínda o segue a ser.

Compartir el artículo

stats