Suscríbete

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

A síntese islámica

Historia do pensamento (X)

Fachada da Gran Mesquita na praza do Reghistán (Samarcanda, Uzbekistán).

Fachada da Gran Mesquita na praza do Reghistán (Samarcanda, Uzbekistán).

No ano 622 Mahoma foxe da Meca a Medina, a partir dese momento comeza un intenso proceso histórico que culminou cando se instaurou o califato abásida (750-1258). Durante ese período, no que o Islam acadou os seus límites territoriais máximos (batallas de Potiers en 732, en Occidente, e de Talas en 751, en Oriente), desenvolveuse unha estrutura política estable na que confluíron diferentes tradicións culturais: persa, hindú, chinesa, grecolatina e cristiá, que fixeron posible o desenvolvemento da cultura e do pensamento islámicos.

O humanismo racionalista no Islam abásida: O Islam retoma neste período a tradición grecolatina, desenvolvendo un humanismo centrado no individuo, na liberdade e, principalmente, na razón, que vai constituír o fundamento dunha boa parte da reflexión filosófica e do desenvolvemento científico dese período. Neste sentido, xorden dúas institucións fundamentais no desenvolvemento cultural do Islam: a madrasa, concibida como escola ‘teolóxica’, na que se aprendía o Corán e o coñecemento derivado da súa lectura e dos feitos relacionados coa vida de Mahoma e os seus sucesores: historia do islam, leis... e, andando o tempo, filosofía e mesmo historia natural. A segunda institución, como xa ocorrera no mundo helenístico, que xorde neste período é a biblioteca, sendo a primeira delas a Casa da sabedoría de Bagdad, fundada cara ao ano 853.

O pensamento filosófico no Islam: Averroes, o gran filósofo e xurista cordobés, recoñeceu a tres mestres da sabedoría: Aristóteles -da tradición grega-, Al Farabi, quen introduce no pensamento islámico a tradición neoplatónica transmitida polos nestorianos que se refuxiaran en Bagdad -onde Al Farabi estudou filosofía, matemáticas, música e ciencias-, e Avicena, que constitúen xunto con Averroes os tres grandes sabios do mundo islámico clásico.A filosofía islámica, xa que logo, é unha síntese de elementos neoplatónicos e aristotélicos que mesturan co ‘pensamento coránico’, entendido como conxunto de normas e saberes derivados da interpretación do Corán. Neste sentido, no pensamento filosófico islámico poden recoñecerse dúas tradicións complementarias: a racionalista, que favoreceu o desenvolvemento do pensamento científico e matemático; e a esencialista, que é está máis preocupada por cuestións teolóxicas.

Efectivamente, tanto en Al Farabi (872-950) como en Avicena (980-1037) e Averroes (1126-1198), existe unha preocupación unha serie de cuestións principais: a cuestión do entendemento, que é posible grazas á existencia dunha alma inmaterial separada do corpo, que é un instrumento ao servizo da perfección da alma, que coñece por medio das sensacións e a percepción; a relación entre a ciencia e a fe, que se resolverá afirmando que as dúas son compatibles, afirmando que a razón é unha manifestación obxectiva da existencia de Alá, polo que establecen a primacía da razón, e en consecuencia a ciencia, son fonte de coñecemento; e a relación entre o poder espiritual e o poder terreal, quizais no aspecto no que mostraron un maior distanciamento os tres filósofos. Neste sentido, cómpre sinalar que o contexto político de cada un deles foi diferente: Al Farabi viviu en primeira persoa a fragmentación do imperio abásida e o xurdimento dos califatos de Córdoba (909) e de Exipto (929); mentres que Avicena viviu no tempo no que os buídas controlaron un extenso imperio sen destituír ao califa; e Averroes desenvolveu a súa actividade como cadí no territorio almorábide e almohade. Velaí a razón pola que se ben Al Farabi defende que a cidade ideal está dirixida por un líder espiritual, mentres Averroes propón que a lei ten que ser positiva e debe existir unha separación entre o poder espiritual e terreal.

Unha idade de ouro

O período abásida foi unha verdadeira época dourada na que floreceu, alén da filosofía, a lírica, da man de Ferdowsi e Khayyan, ambos os dous persas, e a narrativa, na que salienta a antoloxía das Mil e unha noites; a arte, sendo neste momento cando se constrúe a mesquita de Samarra; a cartografía, eido no que salientou Al Idrisi, autor da Tabula Rogeriana, un mapa que foi empregado por moitos navegantes posteriores; ou a música, salientando a obra de Al Farabi e Ziryab. Con todo, a ciencia, a medicina e as matemáticas son obxecto dun especial desenvolvemento.

Efectivamente, neste sentido cómpre salientar o papel exercido polo matemático Al Khwarizimi, fundador da álxebra moderna, Al Karaji, Al Hacen ou Al Jayyami, que desenvolveron a álxebra e trigonometría. Paralelamente, no ámbito das ciencias naturais, profundan no coñecemento na química, ao describir numerosas substancias, na física, ao describir numerosos procesos relacionados coa cor, a calor..., e na bioloxía, da man de Al Jahid, quen chega elaborar unha teoría da transformación das especies relacionada coa loita pola supervivencia e a alimentación.

Finalmente, salientou o desenvolvemento da medicina, tanto nos aspectos relacionados coa anatomía, a fisioloxía, a patoloxía, a terapéutica e a saúde pública; neste sentido, alén dos estudos médicos, nos que salientou Avicena co seu Canon, fundáronse numerosos hospitais, realizáronse importantes avances no eido da farmacoloxía e realizáronse as primeiras intervencións cirúrxicas da man de Al Zahrawi.

En definitiva, durante este período desenvolveuse unha cultura orixinal e diversa que foi influenciar decisivamente as sociedades posteriores, tanto no eido da Cristiandade occidental como en Oriente.

Para continuar leyendo, suscríbete al acceso de contenidos web

¿Ya eres suscriptor? Inicia sesión aquí

Y para los que quieren más, nuestras otras opciones de suscripción

Compartir el artículo

stats